Nowy początek (2016) – Gdybyś znał zakończenie, czy nadal wybrałbyś początek?

Dwanaście obcych statków pojawia się nad Ziemią, i wbrew wszystkiemu, co obiecywały nam dziesiątki widowisk science fiction, najważniejszą osobą w tej historii nie zostaje żołnierz.

Zostaje nią lingwistka.

Denis Villeneuve po intymnym prologu prowadzi „Nowy początek” jak opowieść o zagrożeniu. Nad światem wiszą tajemnicze obiekty, politycy szukają pewności, wojsko domaga się szybkich odpowiedzi, a media wypełniają ciszę niepokojem. W tym chaosie Louise Banks robi coś z pozoru mało widowiskowego: próbuje ustalić, co druga strona właściwie chce powiedzieć.

Nie brzmi to jak przepis na filmowe bohaterstwo. Nie ma tu efektownego ataku ani zwycięskiej bitwy. Jest tablica, ostrożnie zadawane pytania i świadomość, że jedno błędnie zrozumiane słowo może stać się początkiem wojny.

To bodaj najbardziej aktualny lęk ukryty w „Nowym początku”: nie ten, że nieznane istoty okażą się naszymi wrogami, lecz że nie będziemy potrafili odróżnić wrogości od niezrozumienia.

Gdy Louise uczy się języka heptapodów, film powoli zmienia temat. Początkowo chodzi o komunikację między gatunkami. Później okazuje się, że zmiana sposobu mówienia i myślenia może zmienić również sposób przeżywania czasu.

Okrągłe znaki obcych nie mają prostego początku i końca. Zdanie istnieje jako całość, zanim zostanie odczytane. Ten obraz jest niezwykle elegancki: język, który wygląda tak, jakby jego użytkownik znał ostatnie słowo w chwili zapisywania pierwszego.

My, widzowie, też uczymy się czytać film od nowa.

Sceny, które braliśmy za wspomnienia o utraconej córce Louise, okazują się obrazami przyszłości. Ból poprzedza zdarzenie, które go wywoła. Żałoba staje się czymś, co można poczuć, zanim jeszcze pojawi się miłość, za którą przyjdzie zapłacić.

To zwrot fabularny, ale także bardzo osobliwe doświadczenie emocjonalne. Zwykle patrzymy wstecz i zastanawiamy się, czy wiedząc to, co wiemy dzisiaj, dokonalibyśmy tych samych wyborów. „Nowy początek” odwraca tę sytuację. Każe zapytać, czy mając pełną wiedzę o stracie, zgodzilibyśmy się na szczęście, które ją poprzedzi.

Łatwo udzielić romantycznej odpowiedzi. Trudniej wyobrazić sobie naprawdę cały jej ciężar.

Louise widzi przyszłą chorobę i śmierć córki. Wie także, że jej relacja z Ianem nie przetrwa konsekwencji wiedzy, którą ona nosi. Jej wybór nie jest więc prostym gestem wiary w miłość. Jest decyzją moralnie niepokojącą, bo dotyczy nie tylko jej własnego cierpienia.

Film nie wymaga od nas uznania, że postąpiła słusznie. Pozwala jednak zrozumieć, dlaczego niektórzy ludzie nie chcieliby wymazać ze swojego życia wielkiej radości tylko dlatego, że zakończyła się wielkim bólem.

Strata nie sprawia, że wcześniejsze szczęście było pomyłką.

To zdanie brzmi pocieszająco, dopóki dotyczy przeszłości. Kiedy zaczyna dotyczyć przyszłości, przestaje być wygodną mądrością, a staje się wyzwaniem.

Wiele zawdzięczamy tutaj Amy Adams. Louise nie przemawia jak osoba wyposażona w tajemną wiedzę. Jej twarz nieustannie zdradza trud, jaki sprawia pogodzenie rzeczy, których nie umiemy pomieścić w jednym życiu. Villeneuve bardzo rzadko każe jej tłumaczyć uczucia na głos. Kamera po prostu zostaje blisko.

Podobnie działa muzyka i sposób fotografowania statków. Nieznane nie jest wyłącznie groźne. Jest także piękne i obojętne wobec ludzkiej potrzeby natychmiastowego wyjaśnienia. Wnętrze obiektu przypomina miejsce, w którym prawa codziennego doświadczenia na chwilę tracą pewność.

Najbardziej przejmujące jest jednak to, że człowiek może nauczyć się języka niemal całego czasu, a nadal nie otrzyma odpowiedzi na pytanie, jak przeżyć jeden konkretny dzień.

„Nowy początek” jest filmem o kontakcie z obcą cywilizacją, ale jego najgłębsze porozumienie odbywa się między dwiema wersjami tej samej kobiety: tą, która jeszcze nie została matką, i tą, która już wie, ile miłość będzie ją kosztować.

W końcu okazuje się, że na świecie najtrudniejsze nie jest przetłumaczenie wiadomości z kosmosu. Najtrudniej pogodzić się z tym, że każde „dzień dobry” zawiera gdzieś w sobie przyszłe „do widzenia”.

A mimo to następnego ranka znów je wypowiadamy.

Być może właśnie o tym jest „Nowy początek”: nie o przewidywaniu przyszłości, lecz o odwadze, by nie odmawiać życiu sensu tylko dlatego, że znamy jego kruchość.