Birdman (2014) – Oklaski, które nie potrafią odpowiedzieć na pytanie kim jestem

„Birdman” (2014) – Oklaski, które nie potrafią odpowiedzieć na pytanie, kim jestem

Uwaga: esej omawia wydarzenia na Broadwayu oraz niejednoznaczny finał filmu.

Riggan Thomson kiedyś grał superbohatera w niezwykle popularnej serii filmów. Zyskał rozpoznawalność, ale nie poczucie, że jego praca miała artystyczne znaczenie. Teraz przygotowuje spektakl na Broadwayu, adaptację opowiadania Raymonda Carvera. Chce udowodnić, że jest kimś więcej niż wspomnieniem dawnego kinowego kostiumu.

Ale głos Birdmana wciąż do niego przemawia.

Alejandro G. Iñárritu pokazuje bohatera uwikłanego w nieustanny spór pomiędzy publicznym obrazem siebie a potrzebą poczucia własnej wartości.

Najtrudniejszą publicznością bywa ta, którą człowiek nosi we własnej głowie i która nigdy nie uznaje występu za wystarczający.

Riggan potrzebuje pieniędzy, uznania i dowodu, że nie zmarnował życia. Próbuje utrzymać zespół teatralny, radzić sobie z kapryśnym aktorem Mike'em Shinerem i odbudować relację z córką Sam. Każde zadanie wymaga innego rodzaju obecności, ale Riggan zbyt często traktuje je jak przeszkody na drodze do własnego wielkiego momentu.

Jego ambicja nie jest fałszywa. Poważnie traktuje aktorstwo i nie chce już jedynie powtarzać roli, która zapewniła mu dawną popularność. Problem zaczyna się tam, gdzie uznanie artystyczne staje się jedynym sposobem, w jaki potrafi wyobrazić sobie własną wartość.

Sam dostrzega coś, czego ojciec nie chce przyjąć: świat nie musi przez cały czas pamiętać o jego dokonaniach. Życie innych ludzi trwa niezależnie od jego walki o reputację.

To szczególnie bolesna prawda dla człowieka, który przez wiele lat widział własną twarz na plakatach.

Film sprawia wrażenie nakręconego w jednym ciągłym ujęciu, choć jest to efekt skomplikowanej konstrukcji montażowej. Kamera przemieszcza się przez korytarze teatru, garderoby i ulice, niemal nie pozwalając widzowi odpocząć.

Ta forma przypomina doświadczenie Riggana: nie ma wyraźnej granicy między próbą, przedstawieniem a życiem osobistym. Wszystko zdaje się dziać jednocześnie i wymagać natychmiastowej reakcji.

Pojawiają się również sceny sugerujące, że bohater posiada niezwykłe moce. Nie trzeba jednak odczytywać ich dosłownie. Mogą stanowić obraz fantazji o całkowitej kontroli, która pojawia się właśnie wtedy, gdy rzeczywistość najbardziej wymyka się z rąk.

Riggan potrafi w wyobraźni poruszać przedmiotami i latać, lecz nie umie sprawić, żeby córka mu zaufała.

Zderzenie wielkości i bezradności tworzy najbardziej przejmujące napięcie filmu.

Premiera staje się coraz bliższa, a Riggan zaczyna podejmować niebezpieczne decyzje. Jego pragnienie spektakularnego gestu pokazuje, jak łatwo pomylić autentyczne ryzyko artystyczne z działaniem, które niszczy jego samego i innych.

Finał pozostaje otwarty. Nie wiemy z całkowitą pewnością, co dokładnie wydarza się w ostatniej scenie ani jak należy interpretować reakcję Sam. Ta dwuznaczność jest konsekwencją całego filmu: Riggan od początku próbuje zamienić własne życie w wydarzenie tak wyjątkowe, że nikt nie będzie mógł go zignorować.

Ale czy właśnie tego potrzebuje człowiek, żeby przestać czuć się samotnym?

„Birdman” przypomina, że rozpoznawalność nie jest tym samym, co bycie dostrzeżonym. Można stać pośrodku sceny, słyszeć oklaski i nadal nie potrafić usiąść obok kogoś bliskiego bez potrzeby udowodnienia własnej wielkości.

Kurtyna opada, lecz pytanie pozostaje: kim byłby Riggan, gdyby na chwilę przestał grać kogokolwiek?