Blade Runner 2049 (2017) – Nie musisz być wybrany, żeby twoje życie miało znaczenie

„Blade Runner 2049” (2017) – Nie musisz być wybrany, żeby twoje życie miało znaczenie

Uwaga: esej zdradza ważne wydarzenia i zakończenie filmu.

Na początku „Blade Runnera 2049” człowiek, który nie jest człowiekiem, wykonuje zleconą mu pracę. K podróżuje przez wyblakły krajobraz, trafia do odizolowanego gospodarstwa i doprowadza do końca kolejne polowanie na replikanta. Wszystko dzieje się niemal bez emocji. W tym świecie nawet przemoc została wciągnięta w procedury.

A później K wraca do domu i rozmawia z kimś, kogo również nie można nazwać człowiekiem.

Joi, jego cyfrowa towarzyszka, pojawia się w mieszkaniu jako hologram. Potrafi zmieniać wygląd, dostosowywać słowa i tworzyć wrażenie bliskości. Dla jednych jest tylko programem odpowiadającym na pragnienia klienta. Dla K-a staje się kimś, kto widzi w nim więcej niż służbowy numer.

Denis Villeneuve nie podsuwa prostej odpowiedzi na pytanie, czy taka relacja jest prawdziwa. Robi coś ciekawszego: pokazuje świat, w którym niemal wszyscy oceniają wartość istot według tego, jak powstały, zamiast patrzeć na to, jak żyją.

K został stworzony, by służyć. Jego wspomnienia są w znacznej części zaprojektowane. Codziennie podlega sprawdzianom potwierdzającym posłuszeństwo. Nawet mieszkanie ma w sobie sterylność miejsca, które nie zostało urządzone dla czyjejś indywidualności.

Dlatego odkrycie możliwości, że mógł urodzić się w sposób uznawany za niemożliwy, działa na niego tak silnie. W sercu historii pojawia się znany mit: może nie jestem jedną z wielu podobnych istot. Może jestem tym jedynym. Może przeszłość, którą czuję jako własną, naprawdę została mi przeznaczona.

Marzenie o wyjątkowym pochodzeniu często jest marzeniem, żeby nikt nie mógł zakwestionować naszej wartości.

„Blade Runner 2049” wykorzystuje to pragnienie z niezwykłą delikatnością. Drewniany konik, wspomnienie ukrycia go w dzieciństwie i kolejne odkrywane ślady zaczynają układać się K-owi w opowieść o własnym znaczeniu. Każdy nowy trop wydaje się potwierdzać, że jego życie kryje większy sens, niż sugerowała codzienna praca.

Widz bardzo chce mu uwierzyć.

Przyzwyczailiśmy się, że bohater wielkiej opowieści okazuje się potomkiem kogoś niezwykłego, posiadaczem rzadkiego daru albo elementem przepowiedni. Pochodzenie staje się przepustką do znaczenia. Nie trzeba pytać, co bohater zrobi ze swoim życiem, bo film wcześniej przekonał nas, że od początku był kimś szczególnym.

Villeneuve odmawia K-owi takiej nagrody.

Okazuje się, że wspomnienie ma inną historię, a bohater nie jest dzieckiem, którego szuka. Jego odkrycie pozostaje ważne, ale nie dlatego, że czyni go centrum świata. Staje się ważne, ponieważ uświadamia mu, że może działać z własnej woli również wtedy, gdy nie jest nikomu niezbędny jako wyjątkowy przypadek.

To bardzo rzadki rodzaj filmowej odwagi: opowiedzieć historię człowieka, który myśli, że został wybrany, a następnie uczynić jego zwyczajność źródłem siły.

Podobna dwuznaczność dotyczy Joi. K widzi w niej czułość, wsparcie i pragnienie wspólnego życia. Kiedy później napotyka olbrzymią reklamę modelu podobnego do niej, słowa marketingowego komunikatu zaczynają przypominać słowa, które słyszał prywatnie. To przejmująca scena. Nie wiadomo, co w ich relacji należało do niej, a co do gotowego skryptu.

Ale czy ta niepewność całkowicie odbiera znaczenie temu, czego doświadczał K?

Film nie musi udawać, że oprogramowanie ma ludzką świadomość. Wystarczy, że zapyta, dlaczego tak trudno nam przyjąć, że uczucie przeżyte przez jedną stronę może być prawdziwe, nawet jeśli druga pozostaje tajemnicą.

Roger Deakins fotografuje ten świat jak muzeum opuszczonych przyszłości. Wnętrza są olśniewające i puste. Rozświetlone reklamy obiecują wszystko, czego bohaterom brakuje. Pomarańczowy pył zasnuwa ruiny Las Vegas, w których można jeszcze odnaleźć wspomnienia dawnego życia. Tak wielka skala obrazów sprawia, że samotność K-a nabiera fizycznych rozmiarów.

W finale nie staje się on władcą nowego porządku ani twarzą wielkiej rewolucji. Wykonuje czyn, który ma znaczenie przede wszystkim dla innych. Pomaga doprowadzić do spotkania ojca z córką i sam pozostaje na uboczu.

Śnieg osiada na jego twarzy.

To cicha scena w filmie, który wcześniej wypełniał ekran gigantycznymi budowlami i sztucznym światłem. K nie zdobył dowodu, że był kimś wyjątkowym od początku. Zyskał coś trudniejszego: możliwość określenia siebie przez wybór dokonany bez obietnicy nagrody.

„Blade Runner 2049” bywa przedstawiany jako opowieść o granicy między człowiekiem a maszyną. Ta granica jest ważna, ale nie wyczerpuje jego sensu.

Jest to również film o naszej potrzebie, by życie otrzymało pieczątkę autentyczności: od rodziny, społeczeństwa, historii lub kogoś, kto powie, że zawsze byliśmy przeznaczeni do wielkich rzeczy.

A może najbardziej ludzkie jest właśnie to, że możemy zrobić coś dobrego, choć nikt nie powiedział nam, że musimy być bohaterami?

K nie okazał się wybranym dzieckiem. Pod koniec filmu przestaje to mieć znaczenie.