Buntownik z wyboru (1997) – Łatwiej rozwiązać równanie niż pozwolić się pokochać

Will Hunting potrafi rozwiązać zadanie matematyczne, przed którym zatrzymują się ludzie poświęcający nauce całe życie. Zapisuje odpowiedź na tablicy i odchodzi. Nie chce oklasków. Nie potrzebuje wykładu ani akademickiego tytułu. Z łatwością robi to, czego inni nie potrafią.

Ale kiedy dziewczyna pyta go o przyszłość ich relacji, jego błyskotliwy umysł nagle przestaje mu pomagać.

W „Buntowniku z wyboru” wielki talent jest jednocześnie darem i bardzo wygodną kryjówką. Will zna książki, potrafi zawstydzić rozmówcę ciętą ripostą i dostrzega sprzeczność w każdym wywodzie. Inteligencja daje mu przewagę, dzięki której rzadko musi pokazać, czego sam się boi.

Zanim ktoś zdąży go ocenić, Will ocenia tę osobę. Zanim ktoś zaprosi go bliżej, on znajduje powód, żeby odejść.

Gus Van Sant nie nakręcił jednak filmu o genialnym chłopaku, którego zadaniem jest wreszcie odkryć, jak bardzo jest genialny. To byłaby znacznie prostsza historia. „Buntownik z wyboru” jest opowieścią o kimś, kto własną wartość zna doskonale w jednej dziedzinie i niemal nie potrafi w nią uwierzyć w pozostałych.

Profesor Gerald Lambeau widzi w Willu talent, który nie powinien się zmarnować. Chce wprowadzić go do świata matematyki i wykorzystać szansę, o jakiej marzy wielu naukowców. Nie jest przez to człowiekiem złym. Ale patrzy na młodego mężczyznę przede wszystkim przez pryzmat rzeczy, które ten może zrobić.

Sean Maguire, terapeuta grany przez Robina Williamsa, patrzy inaczej.

W słynnej rozmowie na ławce Sean nie próbuje wygrać z Willem intelektualnego pojedynku. Opowiada o różnicy między wiedzą wyniesioną z książek a doświadczeniem, którego nie można podrobić erudycją. Will może znać wszystkie opisy miłości, ale nie wie, jak brzmi czyjś oddech obok nas w trudną noc. Może opowiadać o sztuce, nie wiedząc jeszcze, co znaczy stanąć bezradnie przed czymś, co naprawdę nas porusza.

Nie jest to atak na naukę ani na czytanie. To przypomnienie, że cudze słowa nie zastąpią własnej obecności.

Will potrzebuje takiego spotkania, ponieważ całe jego życie nauczyło go czegoś przeciwnego: bliskość oznacza zagrożenie. Wychowanie naznaczone przemocą pozostawiło w nim przekonanie, że lepiej uderzyć jako pierwszy – choćby tylko słowem – niż znów stać się bezbronnym.

Dlatego relacja ze Skylar nie może rozwijać się jak komedia romantyczna. Dziewczyna chce poznać prawdziwego Willa, a on niemal odruchowo produkuje opowieści, które pozwalają mu zachować kontrolę. Wymyśla, przesadza, wycofuje się. Kiedy ona deklaruje gotowość, by być przy nim, on słyszy przede wszystkim groźbę: jeśli uwierzę, a potem mnie zostawisz, nie będę miał już gdzie się schować.

Nawet genialny człowiek nie potrafi logicznie udowodnić, że nikt go kiedyś nie zrani.

W filmie ogromnie ważna jest także przyjaźń. Chuckie i pozostali chłopcy tworzą dla Willa bezpieczny, choć szorstki świat. Żartują, pracują, chodzą razem po okolicy i nie potrzebują wielkich deklaracji. Ale Chuckie rozumie coś, czego Will nie chce przyjąć: przyjaźń nie polega na zatrzymaniu kogoś obok siebie za wszelką cenę.

W jednej ze scen mówi o nadziei, że któregoś dnia przyjdzie po przyjaciela, a tego już nie będzie. To chyba najpiękniejsza odmiana bezinteresownej lojalności w całym filmie. Chuckie nie chce być bohaterem wspólnej przyszłości na siłę. Chce, żeby Will odważył się na przyszłość, której on sam nie może za niego wybrać.

Sean również nie obiecuje prostego szczęścia. Pomaga Willowi oddzielić to, co wydarzyło się w dzieciństwie, od odpowiedzialności, którą chłopak niesłusznie bierze na siebie. Robi to nie przez błyskotliwą diagnozę, lecz przez cierpliwą obecność. Will po raz pierwszy spotyka autorytet, który nie chce jego talentu ani podziwu. Chce, żeby młody człowiek nie musiał już udawać niewzruszonego.

Bardzo łatwo byłoby zakończyć ten film triumfalnym wejściem Willa do świata akademickiej elity. Przecież kino uwielbia opowieści o geniuszu wreszcie rozpoznanym przez wszystkich. Tymczasem finał prowadzi bohatera gdzie indziej. W samochodzie rusza ku niepewnej relacji, a nie ku nagrodzie za świetnie rozwiązane równanie.

Może popełni błąd. Może wróci z rozczarowaniem. Tego nie wiemy.

Właśnie dlatego ten wybór jest ważny.

Największym zwycięstwem Willa nie jest odkrycie, co potrafi, lecz zgoda na to, że może spróbować czegoś, w czym nie będzie od razu najlepszy.

W codziennym życiu prawie każdy zna małą wersję tego lęku. Łatwiej dobrze wypaść w roli, którą ćwiczyliśmy latami, niż powiedzieć komuś, że potrzebujemy jego bliskości. Łatwiej wygrać spór niż przyznać, że boimy się odejścia.

„Buntownik z wyboru” zostawia nas z myślą, że dojrzewanie nie musi oznaczać zdobywania kolejnych umiejętności. Czasem zaczyna się wtedy, kiedy odkładamy na bok wszystkie odpowiedzi i decydujemy się komuś zaufać.