Co w duszy gra (2020) – Życie zaczyna się poza wielkim występem

Joe Gardner ma plan. Jest nauczycielem muzyki, ale za swoje prawdziwe życie uważa przyszłość, w której będzie zawodowym pianistą jazzowym. Marzy o scenie i publiczności, przed którą wreszcie pokaże, do czego został stworzony. Wszystko inne wygląda jak poczekalnia.

Kiedy pojawia się szansa występu z cenioną saksofonistką Dorotheą Williams, Joe ma wrażenie, że jest o krok od spełnienia. Niedługo później ulega wypadkowi i trafia w przestrzeń pomiędzy życiem a tym, co w filmowej fantazji następuje po nim.

Pixar robi coś przewrotnego: człowieka, który pragnie wielkiej sceny, wysyła tam, gdzie musi nauczyć się znaczenia najdrobniejszych chwil.

Największym nieporozumieniem w życiu Joego jest przekonanie, że wartościowy dzień zaczyna się dopiero wtedy, gdy przynosi dowód wyjątkowego przeznaczenia.

W świecie dusz poznaje 22, istotę niezainteresowaną ziemskim życiem. Kolejni mentorzy bezskutecznie próbują przekonać ją, że warto pojawić się wśród ludzi. Joe początkowo traktuje ją jako narzędzie w drodze do odzyskania własnego ciała. W ich spotkaniu nie ma więc idealnej, bezinteresownej troski.

Z czasem jednak to właśnie 22 uczy się dostrzegać rzeczy, które Joe uważał za niewarte uwagi. Smak kawałka pizzy, wiatr poruszający liście, rozmowa z nieznajomym i uważność wobec dźwięków miasta stają się doświadczeniami nie mniej prawdziwymi niż występ na scenie.

Film rozróżnia iskrę zainteresowania światem od misji, którą trzeba wykonać, żeby udowodnić własną wartość. To ważne, bo współczesna kultura bardzo lubi opowieści o odnajdywaniu „jedynego powołania”. Ludzie mają odkryć talent, zamienić go w karierę i konsekwentnie podporządkować mu resztę życia.

Takie historie bywają inspirujące, ale łatwo zamieniają zwykłą codzienność w coś wstydliwie nieudanego.

Joe również nie dostrzega, ile jego muzyczne doświadczenie znaczyło już wcześniej. Uczył dzieci, potrafił rozmawiać o brzmieniu i miał ludzi, którzy o niego dbali. Nie są to osiągnięcia nieważne dlatego, że nie przyniosły mu wymarzonej pozycji zawodowej.

Kiedy wreszcie gra upragniony koncert, przeżywa satysfakcję, lecz nie doświadcza przemiany, którą sobie obiecywał. Po zejściu ze sceny świat nie staje się inny – okazuje się, że jutro trzeba po prostu zagrać znowu, wstać, coś zjeść i zdecydować, co zrobić z własnym czasem.

To chyba najmądrzejsze rozczarowanie w całej historii.

Film nie wyśmiewa ambicji ani nie sugeruje, że warto zrezygnować z pasji. Joe naprawdę kocha jazz i nie musi tego uczucia porzucać. Problem zaczyna się wtedy, gdy pasja staje się miarą wszystkiego, a każdy dzień poza jej najbardziej widowiskowym spełnieniem wydaje się pozbawiony sensu.

Przełom przychodzi poprzez wspomnienia przedmiotów i sytuacji, które 22 zapamiętała jako ważne. Joe zaczyna rozumieć, że życie nie jest nagrodą za osiągnięcie określonego wyniku. Samo uczestniczenie w nim daje możliwość odkrywania znaczenia.

Nie wszystkim ludziom świat oferuje takie same warunki, by cieszyć się spokojnym popołudniem czy rozwijać talent. Dlatego nie warto zmieniać „Co w duszy gra” w poradnik, według którego wystarczy uważność, żeby zniknęły problemy społeczne i finansowe.

Film mówi jednak coś ważnego o spojrzeniu na własne doświadczenie. Człowiek może być dumny z wielkiego występu i nadal nie potrzebować kolejnego sukcesu, by zasłużyć na dobry poranek.

Joe sądził, że muzyka ma go doprowadzić do prawdziwego życia. Ostatecznie odkrywa, że muzyka jest jednym ze sposobów przeżywania życia, które już trwa.

Po latach czekania na początek bohater może wreszcie przestać odkładać codzienność na później.