Czerwony żółw (2016) – Wyspa, na której nie trzeba wygrać z naturą

Mężczyzna zostaje wyrzucony przez morze na tropikalną wyspę. Próbuje zrozumieć jej topografię, odnaleźć wodę i zbudować tratwę. Jego sytuacja wygląda jak początek opowieści przygodowej, w której celem bohatera powinno być pokonanie natury i powrót do dawnego świata.

Ale każda kolejna próba ucieczki zostaje powstrzymana przez ogromnego czerwonego żółwia.

Michaël Dudok de Wit w „Czerwonym żółwiu” opowiada prawie bez słów. Nie ma tu rozmów wyjaśniających motywacje, nazwanych konfliktów politycznych ani biografii zapisanej w dialogach.

Film pyta, co dzieje się z człowiekiem, kiedy świat przestaje odpowiadać jego planom, a mimo to pozostaje miejscem, w którym trzeba żyć.

Rozbitek początkowo interpretuje zachowanie żółwia jako przeszkodę. Jego reakcją jest gniew i próba odzyskania kontroli. W pewnym momencie dopuszcza się przemocy wobec zwierzęcia, a później zaczyna dostrzegać nieodwracalne skutki własnego czynu.

Animacja nie oferuje prostej moralnej lekcji o tym, że natura zawsze wie lepiej. Wykorzystuje jednak fantastyczny obraz, by pokazać ograniczenia ludzkiego pragnienia podporządkowania każdego elementu świata własnym zamiarom.

Żółw staje się następnie częścią niezwykłej przemiany, prowadzącej do pojawienia się kobiety. Od tej chwili wyspa nie jest już tylko więzieniem, z którego bohater usiłuje uciec. Staje się miejscem spotkania, bliskości i budowania rodziny.

To zdarzenie ma charakter baśniowy. Nie należy szukać dla niego dosłownego biologicznego wyjaśnienia. Najważniejsze jest to, że granica między człowiekiem a otaczającą go przyrodą przestaje wydawać się całkowicie nieprzekraczalna.

Mężczyzna i kobieta wychowują syna. Chłopiec poznaje morze, odkrywa podwodny świat i stopniowo zaczyna pragnąć rzeczy, których jego rodzice nie mogą przeżyć za niego.

W ten sposób film zmienia temat. Początkowo bohater chciał opuścić wyspę. Później musi zaakceptować możliwość, że opuści ją ktoś, kogo kocha.

Nie każda podróż oznacza ucieczkę. Dla syna wejście do wody może być początkiem własnego życia, a dla rodziców — koniecznością przyjęcia, że nie mają prawa zatrzymywać dziecka wyłącznie dlatego, iż boją się rozstania.

Animacja pokazuje także wielką falę niszczącą część wyspy. Przyroda nie staje się przez to ani złośliwym przeciwnikiem, ani wyłącznie łagodną opiekunką. Pozostaje siłą, wobec której człowiek musi nauczyć się zarówno ostrożności, jak i pokory.

Ważne są rytmy opowieści: dzień, noc, zmiany pór życia, narodziny, dorastanie i starzenie. W świecie pozbawionym niemal wszystkich instytucji społecznych nadal istnieją radość, konflikt, lęk i odpowiedzialność.

Dudok de Wit nie każe nam przy tym wybierać między wolnością jednostki a bliskością. Bohaterowie odnajdują sens we wspólnym życiu, choć nie oznacza to całkowitego zatrzymania czasu.

W finale historia prowadzi ku śmierci i przemianie. Nie ma triumfalnego zwycięstwa nad przemijaniem. Pojawia się zgoda na to, że świat trwa również po odejściu człowieka.

„Czerwony żółw” pokazuje życie nie jako zadanie, które można ostatecznie ukończyć, lecz jako spotkanie z rzeczywistością, której nie posiadamy.

Na początku wyspa była miejscem, z którego należało uciec. Pod koniec staje się miejscem, z którego można odejść bez przekonania, że cała przeżyta tam historia była pomyłką.