Diuna (2021) – Wybraniec, którego wszyscy próbują sobie stworzyć

Na Arrakis piasek nie jest tłem. Wpływa na każdy krok, każdy plan i każdy rodzaj władzy. Kto kontroluje planetę, decyduje o wydobyciu przyprawy, surowca ważnego dla całego międzygwiezdnego świata. Ale nawet największa armia nie jest w stanie po prostu rozkazać pustyni, żeby stała się gościnniejsza.

Denis Villeneuve rozpoczyna „Diunę” jak historię o młodym człowieku przygotowywanym do wielkiej roli. Paul Atryda uczy się walki, polityki i rodzinnych obowiązków. Otaczają go ludzie, którzy widzą w nim przyszłego przywódcę. On sam doświadcza wizji i stopniowo zaczyna podejrzewać, że przypisano mu miejsce w opowieści znacznie starszej niż on sam.

Problem polega na tym, że różni ludzie napisali odmienne wersje tej opowieści.

Wyjątkowe przeznaczenie bywa nie tylko darem. Może być również sposobem, w jaki inni próbują pozbawić nas prawa do własnego wyboru.

Ród Atrydów przejmuje zarządzanie Arrakis po Harkonnenach. Oficjalnie jest to decyzja polityczna, ale szybko okazuje się, że za zmianą kryje się pułapka. Na planecie spotykają się interesy cesarskiej władzy, wielkich rodów i społeczności Fremenów, dla których pustynia nie jest egzotycznym zasobem, lecz domem.

To jeden z najważniejszych konfliktów filmu. Przybysze potrafią obliczyć opłacalność wydobycia przyprawy, lecz nie zawsze rozumieją wartość życia ludzi zamieszkujących planetę. W języku Imperium Arrakis bywa przedmiotem, który można przekazywać między właścicielami.

Fremeni nie potrzebują jednak kolejnego administratora przekonanego, że odkrył sens ich świata.

Paul próbuje słuchać, ale przybywa obciążony własnym pochodzeniem i oczekiwaniami. Jego matka, Jessica, należy do Bene Gesserit, zakonu o wielkim wpływie politycznym i własnych planach rozpisanych na pokolenia. Część przepowiedni funkcjonujących wśród mieszkańców Arrakis była kształtowana przez działania tej organizacji. Wiara w wyjątkowego przybysza nie jest więc wyłącznie spontanicznym przekonaniem rodzącym się wśród ludzi.

Została także przygotowana jako narzędzie gotowe do wykorzystania w odpowiednim momencie.

To sprawia, że „Diuna” różni się od wielu historii o wybrańcach. Film pokazuje potęgę mitu, ale nie pozwala uznać go automatycznie za dobrą wiadomość. Kiedy ktoś uwierzy, że jedna osoba ma prawo prowadzić wszystkich ku przyszłości, może przestać zadawać pytania o cenę takiej władzy.

Paul sam zaczyna się tej ceny obawiać.

Jego wizje nie są prostą mapą prowadzącą do zwycięstwa. Widzi możliwe wydarzenia, w tym obrazy przemocy powiązanej z jego imieniem. Im bardziej zbliża się do roli wybrańca, tym wyraźniej przeczuwa, że cudze uwielbienie nie musi prowadzić do ocalenia.

Film nie pokazuje jeszcze pełnych konsekwencji tego zagrożenia. Pierwsza część opowieści urywa się wcześniej, pozostawiając Paula na początku nowej drogi. To ważne: nie należy traktować finału z 2021 roku jak zakończonej historii o mesjaszu.

Wielką rolę odgrywa również planeta. Villeneuve pokazuje wodę jako coś więcej niż wygodę — to warunek przetrwania, źródło społecznych reguł i miara odpowiedzialności. Ludzie przystosowani do pustyni wiedzą, że ich życie zależy od uważnego gospodarowania zasobami.

Ta wiedza kontrastuje z imperialnym sposobem myślenia, w którym Arrakis bywa przede wszystkim miejscem wydobycia.

Paul traci ojca, dom i pozycję, którą wcześniej uważał za część własnej przyszłości. Wraz z Jessicą musi uciekać i stopniowo uczyć się zasad świata, którego nie jest w stanie kontrolować. Kiedy spotyka Fremenów i bierze udział w pojedynku z Jamisem, odkrywa, że wejście do nowej wspólnoty również wiąże się z trudnymi wyborami i realną śmiercią.

Nie wystarczy powiedzieć, że przeznaczenie właśnie się wypełnia.

Ostatnie sceny pokazują Paula na progu drogi, która może zmienić Arrakis i cały polityczny porządek. Widz otrzymuje jednak wystarczająco dużo powodów do niepokoju, by nie traktować tej zmiany jak prostej obietnicy szczęścia.

„Diuna” jest opowieścią o świecie, w którym każdy chce zawłaszczyć przyszłość: Imperium przez władzę, rody przez dziedziczenie, a tajemne organizacje przez przepowiednie. Najtrudniejsze pytanie brzmi, czy ktokolwiek pozwoli ludziom tę przyszłość naprawdę wybrać.

Piasek pozostaje obojętny wobec wszystkich tytułów. Jeśli Paul chce na nim przeżyć, musi nauczyć się czegoś więcej niż tylko polegania na własnej legendzie.