Drive (2011) – Milczenie, które nie chroni przed przemocą

„Drive” (2011) – Milczenie, które nie chroni przed przemocą

Uwaga: esej zdradza nieudany napad, brutalne wydarzenia i finał filmu.

Kierowca w ogóle nie ma imienia. W dzień pracuje jako mechanik i kaskader, nocą prowadzi samochody dla przestępców. Ma własne zasady: przyjeżdża na określony czas, nie interesuje się szczegółami akcji i odpowiada tylko za ucieczkę.

Wszystko wydaje się starannie oddzielone.

Nicolas Winding Refn w „Drive” pokazuje jednak człowieka, który próbuje żyć tak, jakby precyzja zawodowych reguł mogła zastąpić odpowiedzialność za konsekwencje własnych decyzji.

Można nie zadawać pytań o to, co robią inni ludzie, ale milczenie nie usuwa naszej roli w ich działaniach.

Kierowca poznaje Irene i jej syna Benicia. W ich obecności zaczyna doświadczać zwykłej bliskości, której wcześniej nie potrafił znaleźć w samotnym życiu. Drobne wspólne chwile wyglądają niemal jak sceny z innego filmu: spokojniejsze, jaśniejsze i niepodporządkowane ciągłemu oczekiwaniu na zagrożenie.

Możemy odnieść wrażenie, że bohater na chwilę znalazł miejsce, do którego chciałby należeć.

Powrót męża Irene, Standarda, komplikuje tę sytuację. Kierowca nie próbuje po prostu odebrać kobiety drugiemu mężczyźnie. Dowiaduje się, że Standard znalazł się w niebezpieczeństwie i podejmuje decyzję o pomocy przy napadzie, który miał rozwiązać problem.

Plan kończy się katastrofą.

Od tej chwili film stopniowo odsłania przemoc, którą bohater próbował trzymać poza codziennym życiem. Jego umiejętność szybkiego działania nie jest wyłącznie atrakcyjną cechą tajemniczego mężczyzny. Może również doprowadzić do okrucieństwa, którego widz nie powinien dla własnej wygody pomijać.

W jednej z najbardziej pamiętnych scen, w windzie, chwila bliskości z Irene zostaje brutalnie przerwana. Bohater najpierw ją całuje, a chwilę później dokonuje wyjątkowo gwałtownego aktu przemocy wobec napastnika.

Kontrast jest zamierzony.

Irene widzi kogoś, kto potrafi okazywać jej czułość, ale funkcjonuje zarazem w świecie, którego nie da się oddzielić od fizycznego zagrożenia. Film nie wymaga, żeby uznała to połączenie za romantyczny dowód miłości.

Refn buduje atmosferę z ciszy, muzyki i nocnych świateł miasta. Samochód staje się przestrzenią kontroli: kierowca widzi drogę, podejmuje szybkie decyzje i potrafi reagować, zanim inni zrozumieją zagrożenie.

Ale poza samochodem nie ma równie prostej mapy ludzkich relacji.

Bohater może uratować kogoś przed konkretnym napastnikiem, nie potrafiąc zapewnić mu spokojnej przyszłości. Jego profesjonalizm nie obejmuje umiejętności rozmowy o lęku, odbudowy zaufania i życia bez przygotowania do kolejnej konfrontacji.

Film należy czytać ostrożnie również dlatego, że estetyzuje przemoc. Piękne ujęcia i stylowy kostium mogą sprawić, że widz zapamięta brutalność jako atrakcyjny gest. Jednak konsekwencje fabularne pokazują coś przeciwnego: każde kolejne rozwiązanie siłowe jeszcze bardziej zawęża możliwość zwyczajnego życia.

W zakończeniu kierowca odjeżdża, pozostawiając Irene. Nie otrzymujemy prostego romantycznego pojednania ani obietnicy, że jego wcześniejsze wybory pozostaną bez skutków.

„Drive” nie opowiada o człowieku, który potrafi idealnie chronić innych. Opowiada o człowieku odkrywającym, że umiejętność ucieczki nie jest tym samym co zdolność pozostania przy kimś bez przemocy.

Samochód znika w nocnym mieście. Bohater znów jest tam, gdzie najlepiej radzi sobie z drogą, ale niekoniecznie ze swoim życiem.