Duchy Inisherin (2022) – Kiedy przyjaźń kończy się bez wyjaśnienia

Pádraic uważa Colma za przyjaciela. Spotykali się, rozmawiali i spędzali czas w rytmie małej wyspy, na której ludzie znają swoje przyzwyczajenia. Pewnego dnia Colm oświadcza jednak, że nie chce już z nim rozmawiać.

Nie chodzi o konkretną kłótnię. Colm po prostu uznał, że traci cenny czas.

Martin McDonagh buduje „Duchy Inisherin” wokół gestu, który jest jednocześnie zwyczajny i niezwykle okrutny: odmowy dalszego uczestniczenia w czyimś życiu.

Każdy ma prawo zakończyć relację. Nie każdy sposób zakończenia relacji pozostawia jednak drugiemu człowiekowi równą możliwość zachowania godności.

Colm marzy o stworzeniu muzyki, która przetrwa jego samego. Obawia się starzenia i zapomnienia. W tym kontekście rozmowy z Pádraikiem zaczyna uważać za stratę czasu. Pragnie poświęcić się sztuce, jakby osiągnięcie artystycznej wielkości mogło uwolnić go od lęku przed śmiercią.

Pádraic patrzy na świat inaczej. Nie potrzebuje historycznego uznania. Ceni dobroć, codzienne spotkania i spokojne relacje. Nie rozumie, dlaczego jego sposób życia nagle został uznany za niewystarczający.

Film nie przedstawia żadnego z tych pragnień jako całkowicie niewinnego. Colm może chcieć więcej samotności i czasu dla siebie. Pádraic może mieć trudność z przyjęciem odmowy. Problem zaczyna się tam, gdzie obaj zaczynają traktować konflikt jak dowód na to, że druga osoba musi zmienić swoje zachowanie.

Colm zapowiada, że będzie odcinać sobie palce, jeśli Pádraic nadal będzie próbował z nim rozmawiać. To wstrząsający gest samookaleczenia, który nie staje się moralnie uzasadniony tylko dlatego, że bohater przedstawia go jako próbę wyznaczenia granicy.

Groźba przenosi odpowiedzialność za własne działania na drugiego człowieka.

Pádraic również stopniowo traci zdolność spojrzenia na sytuację z innej perspektywy niż własne cierpienie. Jego początkowe pragnienie pojednania zamienia się w gniew, a później w myślenie o zemście.

Na wyspie rozgrywa się więc mała wojna.

W tle słychać odgłosy irlandzkiej wojny domowej po drugiej stronie wody. Bohaterowie rozmawiają o konfliktach politycznych z dystansem, choć sami zaczynają odtwarzać podobny mechanizm: bliscy sobie dotąd ludzie stają się wrogami, a kolejne krzywdy służą usprawiedliwianiu następnych.

McDonagh nie sugeruje, że prywatny spór dwóch mężczyzn jest historycznie tym samym, co wojna domowa. Używa jednak podobieństwa emocjonalnej logiki, by pokazać, jak trudno zakończyć konflikt, kiedy każda strona zaczęła już budować tożsamość wokół poczucia krzywdy.

Ważną postacią pozostaje Siobhán, siostra Pádraica. Widzi ograniczenia życia na wyspie i pragnie dla siebie innej przyszłości. Jej decyzja o odejściu nie jest identyczna z odrzuceniem, jakiego dokonał Colm. Nie opiera się na poniżeniu drugiej osoby ani groźbie przemocy.

To ważny kontrast: można wybrać nowe życie, nie żądając, żeby ktoś inny zapłacił za nie cierpieniem.

Śmierć ośliczki Jenny wprowadza do konfliktu szczególnie bolesną stratę. Niewinne zwierzę zostaje dotknięte skutkami przemocy, której sensu nie mogłoby zrozumieć.

Od tej chwili Pádraic nie chce już jedynie odzyskać przyjaźni. Chce rozliczenia.

„Duchy Inisherin” pokazują, że samotność nie zawsze zaczyna się wtedy, gdy ktoś nas opuszcza. Czasem zaczyna się wtedy, gdy z poczucia opuszczenia czynimy jedyny powód dalszego działania.

Finał nie przynosi prawdziwego pojednania. Morze nadal oddziela wyspę od świata, a dwaj mężczyźni pozostają tak blisko siebie, jakby nie umieli odejść od konfliktu, który obaj współtworzą.