Duma i uprzedzenie (2005) – Miłość po korekcie pierwszego wrażenia

Elizabeth Bennet potrafi szybko oceniać ludzi. Jest inteligentna, błyskotliwa i niechętna podporządkowaniu się cudzym oczekiwaniom. Gdy spotyka zamożnego pana Darcy’ego, odbiera jego zachowanie jako wyraz pychy i pogardy wobec ludzi o niższej pozycji.

Darcy również nie potrafi od razu zobaczyć Elizabeth poza stereotypami związanymi z jej rodziną i majątkiem.

Joe Wright w „Dumie i uprzedzeniu”, adaptacji powieści Jane Austen, buduje romans nie wokół natychmiastowego porozumienia, lecz wokół stopniowego odkrywania własnych błędów.

Najtrudniejszą przeszkodą między dwojgiem ludzi bywa przekonanie, że pierwsze wrażenie uwalnia nas już od obowiązku dalszego poznawania.

Rodzina Bennetów ma pięć córek. W świecie przedstawionym ich przyszłe bezpieczeństwo finansowe w dużej mierze zależy od małżeństwa, ponieważ zasady dziedziczenia ograniczają możliwości przejęcia rodzinnego majątku.

To ważny kontekst dla zachowania pani Bennet, która bardzo pragnie znaleźć córkom odpowiednich mężów. Może bywać przesadna i komiczna, ale jej lęk nie bierze się wyłącznie z próżności.

Małżeństwo może oznaczać dla młodej kobiety możliwość stabilnego życia albo dalszą zależność od decyzji innych ludzi.

Elizabeth sprzeciwia się jednak uznaniu, że dobry kontrakt wystarcza, aby stworzyć dobrą relację. Nie chce przyjąć oświadczyn człowieka, którego nie szanuje, tylko dlatego, że społeczeństwo uznałoby taki wybór za rozsądny.

Ta niezależność nie oznacza, że wszystkie jej sądy są trafne.

W sprawie Darcy’ego zbyt szybko wyciąga wnioski z jego wyniosłego zachowania i przekonującej opowieści Wickhama. Film pokazuje, jak łatwo atrakcyjny sposób opowiadania może zastąpić rzetelne sprawdzenie faktów.

Darcy z kolei musi uznać, że dobre intencje nie usprawiedliwiają pogardy ani przekonania o własnej wyższości. Jego pierwsze oświadczyny są obciążone świadomością różnic klasowych i krytyczną oceną rodziny Elizabeth.

Nie wystarczy powiedzieć, że miłość pokona wszystkie uprzedzenia, jeśli samemu wciąż wypowiada się je przy każdej okazji.

Późniejsze działania Darcy’ego, zwłaszcza pomoc rodzinie Bennetów w związku z ucieczką Lydii i Wickhama, mają znaczenie właśnie dlatego, że nie muszą być publicznym przedstawieniem jego hojności.

Elizabeth odkrywa człowieka zdolnego do odpowiedzialności także wtedy, gdy nie otrzymuje za to natychmiastowych pochwał.

W filmie ważna pozostaje również Charlotte Lucas, która decyduje się na małżeństwo z praktycznych powodów. Jej wybór nie jest romantyczny, ale nie należy traktować go jak dowód braku charakteru. Charlotte funkcjonuje w świecie, gdzie możliwości samodzielnego utrzymania się są ograniczone.

Wright opowiada historię za pomocą ruchliwej kamery, naturalnego światła i domowych scen pełnych chaosu. Miłość rozwija się tutaj nie w idealnym pałacu oderwanym od realności, lecz wśród rozmów, pomyłek, rodzinnych żartów i społecznej presji.

W finałowym porozumieniu Elizabeth i Darcy nie stają się ludźmi bez wad. Uczą się raczej, że prawdziwa bliskość wymaga gotowości do zmiany własnego zdania.

„Duma i uprzedzenie” przypomina, że dobra relacja nie polega na znalezieniu człowieka idealnie zgodnego z pierwszym marzeniem. Polega na spotkaniu osoby, którą można z czasem poznać głębiej, i na odwadze przyznania, że wcześniej widzieliśmy ją zbyt płytko.

Nie znika całe społeczne otoczenie bohaterów. Zmienia się jednak sposób, w jaki decydują się słuchać siebie nawzajem.