Dunkierka (2017) – Ocalenie nie wygląda jak zwycięstwo

„Dunkierka” (2017) – Ocalenie nie wygląda jak zwycięstwo

Uwaga: esej zdradza ważne wydarzenia i zakończenie filmu.

Na plaży w Dunkierce tysiące żołnierzy czekają na statki. Nie ruszają do wielkiego natarcia, nie świętują zdobycia miasta. Chcą po prostu wydostać się z miejsca, które stopniowo staje się pułapką.

Christopher Nolan opowiada o wydarzeniu historycznym, które łatwo uznać za paradoks. Ewakuacja oznaczała przecież konieczność odwrotu. Mimo to stała się jednym z najważniejszych symboli determinacji i wspólnego wysiłku podczas II wojny światowej.

Jak opowiedzieć o odwadze, kiedy celem nie jest pokonanie przeciwnika, lecz uratowanie jak największej liczby ludzi?

Nie każda ważna decyzja wymaga marszu naprzód. Czasem największą odpowiedzialnością jest umożliwienie innym powrotu.

Nolan dzieli narrację na trzy perspektywy i trzy skale czasu: wydarzenia na lądzie, morzu i w powietrzu. Początkowo oglądamy je osobno, jakby bohaterowie żyli w różnych rytmach. Żołnierze na plaży doświadczają długiego oczekiwania, załoga cywilnej łodzi mierzy się z coraz bliższym niebezpieczeństwem, a piloci podejmują decyzje w czasie liczonym niemal w sekundach.

Ta konstrukcja pozwala odczuć, że wielkie wydarzenie historyczne nie ma jednej wspólnej długości. Dla kogoś czekającego na ratunek godzina może wydawać się wiecznością. Dla człowieka próbującego osłonić statek przed samolotem przeciwnika kilka minut może zawierać całe życie.

W filmie niewiele czasu przeznaczono na biograficzne wyjaśnienia. Nie znamy wszystkich wspomnień i poglądów bohaterów. Czasem widzimy tylko ich strach, zmęczenie albo instynkt przetrwania.

Nolan nie traktuje tego jako braku charakteru. W sytuacji skrajnego zagrożenia zachowanie człowieka może sprowadzić się do kilku prostych dążeń: oddychać, znaleźć schronienie, nie utonąć i nie zostać pozostawionym samemu sobie.

Z perspektywy lądu widzimy, jak trudno zachować godność, kiedy kolejne próby ucieczki zawodzą. Niektórzy żołnierze podejmują rozpaczliwe decyzje. Inni pomagają, choć nie mają pewności, czy ktoś później im pomoże.

Film nie wykorzystuje ich jako przykładów wzorcowego zachowania dla wszystkich ludzi w podobnej sytuacji. Pozwala zauważyć, jak silna presja wpływa na moralne wybory.

Na morzu pojawia się mała cywilna łódź. Jej załoga nie ma wojskowego rozkazu, który rozwiązywałby wszystkie wątpliwości. Podejmuje ryzyko z przekonania, że nie można pozostawić innych bez pomocy. Ta część opowieści przypomina, że odpowiedzialność w czasie wojny nie ogranicza się do armii.

Jednocześnie nie należy redukować historycznej ewakuacji do losów kilku jednostek. Operacja Dynamo była zorganizowanym wysiłkiem obejmującym okręty wojenne, marynarzy, lotników, żołnierzy i cywilów. Film koncentruje się na wybranych punktach widzenia, a nie na pełnej rekonstrukcji wszystkich działań i strat.

Równie ważna pozostaje obecność Francuzów i innych sił alianckich, których rola bywa mniej widoczna w opowieściach skupionych na brytyjskiej pamięci narodowej.

Finał przynosi powrót części żołnierzy. Nie wszyscy rozumieją, dlaczego ludzie witają ich z uznaniem. Sami mogą czuć przede wszystkim, że nie zdołali zwyciężyć. Otrzymują jednak potwierdzenie, że ich ocalenie ma wartość niezależną od wyniku konkretnej bitwy.

To najbardziej poruszająca myśl „Dunkierki”.

Życie człowieka nie staje się mniej wartościowe dlatego, że musiał się wycofać. Możliwość dalszej walki, pracy i życia zaczyna się czasem od uznania, że teraz najważniejsze jest uratowanie tych, którzy jeszcze mogą wrócić.

Statki odpływają. Na plaży nie odbywa się defilada zwycięzców. A jednak każde bezpieczne miejsce na pokładzie oznacza przyszłość, która nie została zamknięta.