Dwie wieże (2002) – Nadzieja nie przychodzi sama na pole bitwy

Najłatwiej zapamiętać „Dwie wieże” dzięki bitwie o Helmowy Jar. Deszcz, mury, pochodnie i tysiące przeciwników tworzą jedno z najbardziej widowiskowych starć kina fantasy. Gdyby jednak z całego filmu zachować tylko obrazy walczących armii, zgubilibyśmy jego najważniejszą myśl.

Nikt z bohaterów nie potrafi ocalić świata w pojedynkę.

Peter Jackson rozdziela drużynę znaną z pierwszej części na kilka wątków. Frodo i Sam podążają ku Mordorowi, prowadzeni przez Golluma. Aragorn, Legolas i Gimli znajdują się pośród ludzi Rohanu. Merry i Pippin spotykają entów – istoty, które nie podejmują decyzji w ludzkim tempie. Bohaterowie nie widzą nawzajem swoich działań, choć od powodzenia każdego z nich zależy wspólna przyszłość.

Nadzieja w „Dwóch wieżach” nie jest przekonaniem, że ktoś silniejszy na pewno przyjdzie. Jest gotowością, by wykonywać własną część zadania bez pewności, czy inni zdołają wykonać swoją.

Rohan jest królestwem zmęczonym zagrożeniem. Król Théoden odzyskuje samodzielność po wyzwoleniu spod władzy Sarumana, ale nie otrzymuje wraz z nią łatwych rozwiązań. Musi zdecydować, jak ochronić ludzi, kiedy przeciwnik dysponuje ogromnymi siłami, a czas działa na jego niekorzyść.

W Helmowym Jarze nie walczą wyłącznie zawodowi wojownicy. Schronienie znaleźli tam ludzie, którzy chcieliby uniknąć wojny. Obrona murów nie jest więc abstrakcyjnym sporem o honor. Jest próbą zapewnienia komuś jeszcze jednego poranka.

Jackson potrafi pokazać, że odwaga bywa fizycznym wysiłkiem: trzeba stać na murze mimo strachu, pomagać rannym, odpowiadać za innych, kiedy łatwiej byłoby ukryć się w tłumie.

Równolegle Frodo zmaga się z ciężarem Pierścienia. Coraz częściej widać, że samo postanowienie nie wystarcza do ochrony przed jego wpływem. W takim położeniu obecność Sama nabiera zupełnie innego znaczenia niż na początku podróży.

Sam nie dysponuje wielką magią ani wyjątkową wiedzą. Daje jednak coś, czego nie można zastąpić narzędziem: przypomnienie, że Frodo nadal jest osobą, a nie wyłącznie nosicielem zadania. Ich przyjaźń ma praktyczny wymiar. Sam zauważa głód, zmęczenie, strach i chwile utraty nadziei.

Gollum pokazuje z kolei, co może wydarzyć się z człowiekiem — lub istotą podobną do człowieka — kiedy całe życie zostanie podporządkowane jednemu pragnieniu. W jego zachowaniu widać okrucieństwo, ale również cierpienie. Frodo dostrzega w nim niepokojące odbicie własnej możliwej przyszłości.

Dlatego nie chce po prostu traktować go jak wroga do usunięcia.

Między współczuciem a naiwnością istnieje jednak trudna granica. Sam obawia się zdrady Golluma i ma ku temu konkretne powody. Frodo próbuje znaleźć w nim resztki zdolności do innego życia. Film nie pozwala łatwo rozstrzygnąć, który z przyjaciół rozumie sytuację lepiej w danym momencie.

Wątek Merry’ego i Pippina wnosi kolejną perspektywę. Hobbici początkowo wydają się niemal bezsilni wobec wielkiej wojny. Ich spotkanie z Drzewcem i entami pokazuje jednak, że pozornie najmniejszi bohaterowie mogą pomóc zainicjować zmianę u istot przekonanych, że powinny pozostać na uboczu.

Entowie zbyt długo uważali, że konflikty innych nie muszą ich dotyczyć. Kiedy odkrywają skalę zniszczenia lasów, neutralność przestaje być niewinnością.

To szczególnie aktualna myśl o odpowiedzialności wspólnotowej. Nie zawsze można uniknąć wpływu cudzego działania tylko dlatego, że nie chcieliśmy brać w nim udziału.

Finałowe zwycięstwa nie kończą wojny. Twierdza została obroniona, Isengard poniósł cios, ale zadanie Froda nadal trwa. Film kończy się w miejscu, gdzie odrobina ulgi sąsiaduje z wiedzą o kolejnych trudnościach.

Właśnie dlatego druga część trylogii pozostaje ciekawa jako osobna opowieść. Nie daje obietnicy, że raz odnaleziona odwaga wystarczy już na zawsze. Pokazuje, że trzeba ją odnawiać w różnych miejscach, wśród ludzi o różnych umiejętnościach.

W „Dwóch wieżach” świat nie zostaje ocalony przez jedną największą siłę. Jego przyszłość zależy od wielu małych decyzji, których bohaterowie często nigdy nie będą mogli sobie nawzajem podziękować.

Wojna jeszcze się nie skończyła. Ale ktoś przyjacielowi podał rękę, ktoś obronił twierdzę, a ktoś w lesie postanowił wreszcie nie milczeć.