Faworyta (2018) – Czułość jako waluta na królewskim dworze

„Faworyta” (2018) – Czułość jako waluta na królewskim dworze

Uwaga: esej omawia rywalizację Sary i Abigail oraz zakończenie filmu. Produkcja jest swobodną fabularyzacją losów historycznych postaci.

Królowa Anna zajmuje najwyższą pozycję na dworze, ale nie oznacza to, że ma pełną kontrolę nad własnym życiem. Zmaga się z chorobami, bólem i pamięcią o utraconych dzieciach. Każdy wokół niej wie, że od jej decyzji zależą stanowiska i majątki. Niewielu ludzi potrafi jednak oddzielić troskę o Annę od troski o własną pozycję.

Yorgos Lanthimos w „Faworycie” opowiada o świecie, w którym najważniejsze uczucia łatwo zamienić w instrument władzy.

Najtrudniej rozpoznać manipulację wtedy, gdy przyjmuje postać tego, czego człowiek najbardziej potrzebuje: uwagi i czułości.

Sarah Churchill od lat zajmuje szczególne miejsce przy królowej. Zna jej przyzwyczajenia, potrafi z nią rozmawiać bez nieustannego dworskiego ceremoniału i wpływa na polityczne decyzje. Jest stanowcza, często brutalnie szczera i przekonana, że potrafi lepiej od Anny rozpoznać interes państwa.

Ich relacja nie jest pozbawiona prawdziwej bliskości, ale również nie pozostaje wolna od dominacji.

Na dwór trafia Abigail Hill, kobieta próbująca odzyskać społeczną pozycję. Początkowo wykonuje ciężką pracę i zależy od ludzi znajdujących się wyżej w hierarchii. Szybko odkrywa jednak, że dostęp do królowej może zmienić jej sytuację bardziej niż wszystkie formalne zasady.

Abigail potrafi być uważna i delikatna tam, gdzie Sarah okazuje surowość. Ale jej działania coraz wyraźniej pokazują, że przyjazny gest nie zawsze wynika z bezinteresownej troski.

Film nie pozwala sprowadzić relacji obu kobiet do prostego podziału na dobrą i złą. Sarah ma wpływy, lecz nie jest niezdolna do przywiązania. Abigail bywa ofiarą ograniczeń społecznych, ale nie znaczy to, że pozostaje niewinna wobec krzywdy innych.

Obie funkcjonują w świecie, który nagradza bliskość z osobą mającą władzę i jednocześnie nie daje im bezpiecznej niezależności od dworskiej rywalizacji.

Lanthimos pokazuje tę rzeczywistość poprzez groteskowe stroje, szerokokątne ujęcia i okrutny humor. Wielkie sale nie sprawiają wrażenia przestrzeni wolności. Są raczej sceną, na której każdy gest może stać się dowodem czyjejś przewagi.

Ważną rolę odgrywają króliki Anny, które przypominają o utraconych dzieciach. Ich obecność nie jest jedynie ekscentrycznym szczegółem. Pozwala dostrzec intymny ból ukryty pod dworskim przepychem.

Człowiek noszący koronę nadal może być niezwykle samotny.

Nie chodzi przy tym o wierną rekonstrukcję brytyjskiej historii. Film świadomie przekształca postacie i relacje w groteskową opowieść o zależności. Jego sens leży w pytaniu, dlaczego władza tak łatwo niszczy autentyczne zaufanie.

Anna nie może być pewna, czy ktoś pomaga jej dlatego, że naprawdę chce jej dobra, czy dlatego, że dzięki temu zyska możliwość podejmowania decyzji w jej imieniu.

Finał nie przynosi zwycięstwa rozumianego jako odzyskanie pełnej wolności. Abigail może zdobyć wymarzoną pozycję, ale odkrywa, że nadal pozostaje zależna od kaprysów królowej. W ostatnich obrazach czułość i upokorzenie stają się niemal nierozróżnialne.

„Faworyta” przypomina, że wywieranie wpływu na drugiego człowieka nie jest tym samym, co bycie przez niego kochanym. A wygranie dworskiej rywalizacji może oznaczać tylko zamianę jednego rodzaju zależności na inny.

Na wielkim dworze nadal brakuje miejsca na prostą relację, w której nikt nie musiałby niczego udowadniać.