Frances Ha (2012) – Dorosłość, która przychodzi bez fanfar

Frances Ha (2013) – Dorosłość, która przychodzi bez fanfar

Uwaga: esej zawiera spoilery i omawia ważne wydarzenia filmu.

Frances biegnie ulicą, jakby każda mijana przecznica była fragmentem tańca. Nie ma wielu pieniędzy ani pewnego mieszkania. Jej praca w zespole tanecznym nie rozwija się tak, jak na to liczyła. Mimo to porusza się przez Nowy Jork z energią człowieka, który jeszcze nie przyjął do wiadomości, że powinien się ograniczyć.

Noah Baumbach w „Frances Ha” opowiada o dorosłości bez chwili uroczystego ogłoszenia. Nikt nie wręcza bohaterce dyplomu stwierdzającego, że już wie, kim jest. Decyzje pojawiają się niezależnie od tego, czy czuje się na nie przygotowana.

Frances mieszka z Sophie, najbliższą przyjaciółką. Ich wspólne życie ma własny język żartów, rytuały i wyobrażenie przyszłości. Przez długi czas Frances traktuje je niemal jak punkt, którego nie można przesunąć.

Ale Sophie chce czegoś innego.

Przeprowadza się, rozwija relację z partnerem i podejmuje decyzje nieuzgodnione z przyjaciółką. Frances reaguje tak, jakby ktoś naruszył niepisaną umowę. Trudno jej przyznać przed sobą, że ludzie mogą bardzo się kochać i jednocześnie przestać chcieć mieszkać w tym samym mieszkaniu.

Kino rzadko daje przyjaźni tak ważne miejsce w opowieści o dojrzewaniu. Zwykle emocjonalną stawką staje się romans, małżeństwo albo rozpad związku. Tutaj najbardziej bolesną zmianą jest utrata codziennej bliskości osoby, która wydawała się trwałym elementem własnej tożsamości.

Przyjaciel nie przestaje być ważny tylko dlatego, że nie może dłużej uczestniczyć w każdej godzinie naszego życia.

Frances popełnia też błędy finansowe. Próbuje uczestniczyć w świecie, na który nie zawsze ją stać, a impulsywne decyzje dają chwilowe poczucie swobody i późniejsze kłopoty. W Nowym Jorku wolność artystyczna nie istnieje poza ceną wynajmu, rachunkami i koniecznością pracy.

Baumbach nie zamienia jednak jej sytuacji w moralizatorską lekcję, zgodnie z którą bieda wynika z braku dyscypliny. Mieszkanie w dużym mieście i budowanie kariery twórczej mają realne ograniczenia ekonomiczne. Frances nie może rozwiązać ich samym optymizmem.

Z czasem bohaterka musi zrewidować własne wyobrażenie o sukcesie. Nie otrzymuje każdej wymarzonej roli tanecznej. Odnajduje jednak możliwość uczestniczenia w sztuce na innych zasadach niż te, które wcześniej uważała za jedyne warte wyboru.

Nie jest to porażka zamaskowana pogodnym finałem. Jest to raczej zmiana sposobu rozumienia siebie: talent i miłość do tańca nie przestają istnieć, gdy nie prowadzą do dokładnie zaplanowanej kariery.

Czarno-biała fotografia nadaje filmowi lekkość starego kina nowojorskiego, ale nie usuwa współczesnych problemów bohaterki. Pod eleganckim rytmem obrazów wciąż kryją się pytania o pieniądze, relacje i poczucie spóźnienia wobec cudzych planów.

W finale Frances znajduje miejsce i zajęcie, które pozwalają jej spojrzeć na własne życie spokojniej. Krótki napis z jej nazwiskiem na skrzynce nie mieści się w całości. Zostaje „Frances Ha”.

To piękna puenta: dorosłość nie musi polegać na posiadaniu wystarczająco wielkiego miejsca na wszystkie marzenia jednocześnie. Czasem zaczyna się od własnego, niewielkiego miejsca, które naprawdę można nazwać domem.

Frances nie przestaje być tą samą energiczną osobą. Po prostu nie musi już udowadniać, że każda jej historia dopiero czeka na właściwy początek.