Klub winowajców (1985) – Kim jesteśmy, kiedy znikają szkolne etykiety?

„Klub winowajców” (1985) – Kim jesteśmy, kiedy znikają szkolne etykiety?

Uwaga: esej omawia najważniejsze wyznania bohaterów i zakończenie filmu.

Pięcioro uczniów przychodzi w sobotę do szkoły, by odbyć karę. Nie należą do tej samej grupy znajomych, różnią się stylem życia i pozycją w szkolnej hierarchii. Każde z nich od pierwszych minut wygląda tak, jakby można było przypisać mu prostą etykietę.

Są tu sportowiec, prymus, popularna dziewczyna, buntownik i osoba postrzegana jako dziwaczka.

John Hughes zamyka ich na kilka godzin w jednym pomieszczeniu i powoli odbiera wygodę tych określeń.

Łatwo znać czyjąś szkolną reputację. Znacznie trudniej wiedzieć, z czym ta osoba wraca do domu po ostatnim dzwonku.

Początkowo uczniowie atakują się nawzajem słowami. Każdy próbuje utrzymać pozycję, którą zna ze zwyczajnego szkolnego życia. Bender prowokuje, Claire broni swojego statusu, Andrew reaguje jak człowiek nauczony rywalizacji. Brian pragnie być traktowany poważnie, a Allison nie zawsze chce ujawniać własne myśli.

Te zachowania mogą irytować widza. Ale film nie wymaga, by od razu wszystkich polubić. Pozwala zobaczyć, że pewne sposoby działania wyrosły z presji, którą bohaterowie odczuwają poza klasą.

W rozmowach pojawia się temat oczekiwań rodziców. Sukces szkolny, sportowy i towarzyski nie zawsze jest wyrazem własnych marzeń. Czasem staje się próbą zdobycia akceptacji dorosłych, którzy nie potrafią inaczej pokazać dzieciom, że je dostrzegają.

Brian boi się porażki, ponieważ w jego świecie wyniki wydają się określać całą wartość człowieka. Andrew odkrywa, jak bardzo pragnienie uznania ojca wpłynęło na jego zachowanie wobec innych. Bender nosi w sobie gniew związany z doświadczeniami domowymi, choć nie daje mu to prawa do krzywdzenia kolegów.

Takie rozróżnienie jest ważne. Zrozumienie czyjegoś zachowania nie musi oznaczać jego usprawiedliwienia.

Wicedyrektor nadzorujący karę traktuje uczniów przede wszystkim jako problem do opanowania. Nie dostrzega, że ich bunt, wycofanie i niepokój mogą mieć bardzo różne źródła. Jest symbolem instytucji, która zna regulamin, lecz nie zawsze umie zapytać, dlaczego ktoś nie potrafi się w nim odnaleźć.

Film nie przedstawia szkoły wyłącznie jako miejsca opresji. Pokazuje jednak, jak łatwo wygodne kategorie zaczynają zastępować prawdziwe poznawanie uczniów.

Ważną rolę odgrywa też presja rówieśnicza. Bohaterowie wiedzą, że po poniedziałkowym powrocie do szkoły ich pozycje społeczne mogą utrudnić utrzymanie nowo odkrytej bliskości. Jedna szczera sobota nie oznacza jeszcze, że cały szkolny świat zmieni swoje reguły.

To jedna z najbardziej wiarygodnych obaw ukazanych w filmie.

Nie wszystkie decyzje twórców zestarzały się równie dobrze. Sposób przedstawienia części zachowań Bendera i przemiana wyglądu Allison mogą dziś budzić uzasadnione wątpliwości. Nie każda krzywda staje się nieszkodliwa dlatego, że film opowiada o niej w romantycznym lub komediowym tonie.

Mimo tych ograniczeń „Klub winowajców” pozostaje ważny jako historia o potrzebie bycia usłyszanym bez konieczności bronienia własnej etykiety.

Finałowy esej napisany przez Briana ujmuje doświadczenie grupy jako odmowę redukowania ludzi do kilku narzuconych kategorii.

Największym odkryciem bohaterów nie jest to, że wszyscy są tacy sami. Jest nim świadomość, że każdy z nich jest znacznie bardziej skomplikowany, niż chciał dotąd przyznać.

Szkolna kara dobiega końca. Nie wiadomo, czy poniedziałek będzie łatwiejszy. Ale pięcioro młodych ludzi wie już, że za cudzą maską może kryć się historia równie trudna jak własna.