Księżniczka Kaguya (2013) – Szczęście zaprojektowane bez pytania

W pędzie bambusa stary drwal znajduje maleńką dziewczynkę. Razem z żoną przyjmuje ją do domu, a dziecko zaczyna niezwykle szybko rosnąć. Otaczają ją drzewa, zwierzęta, inne dzieci i świat, który poznaje całym ciałem — biegając, przewracając się i śmiejąc.

Isao Takahata w „Księżniczce Kaguyi” tworzy obraz dzieciństwa pełnego radości, która nie potrzebuje luksusu ani społecznego uznania.

Ale drwal stopniowo zaczyna otrzymywać kolejne niezwykłe dary, w tym bogactwo. Uznaje, że jego podopieczna jest przeznaczona do życia księżniczki, i postanawia zapewnić jej przyszłość odpowiednią do tak wysokiego pochodzenia.

Nie zawsze największą krzywdę wyrządza człowiek, który nie kocha dziecka. Czasami czyni to ktoś, kto tak mocno wierzy we własny plan dla jego dobra, że przestaje słuchać, czego ono naprawdę pragnie.

Kaguya zostaje przeniesiona do stolicy. Musi nauczyć się nowych zasad zachowania, stroju, mówienia i poruszania. Otrzymuje eleganckie przedmioty, ale coraz trudniej jej wracać do rzeczy, które wcześniej sprawiały jej radość.

Jej nowy świat jest piękny, lecz piękno działa w nim jak zobowiązanie. Każdy gest powinien odpowiadać oczekiwaniom otoczenia, a przyszłość dziewczyny zaczyna być opisywana językiem prestiżowego małżeństwa.

Takahata nie przedstawia wsi jako miejsca wolnego od wszelkich trudności. Pokazuje jednak różnicę między uczestniczeniem w przyrodzie i wspólnocie a przebywaniem w świecie, gdzie człowiek sam staje się ozdobą mającą potwierdzić pozycję rodziny.

Kaguya przyciąga zainteresowanie wpływowych zalotników. Mężczyźni deklarują uczucie, choć w ogóle jej nie znają. Dziewczyna stawia przed nimi niemożliwe lub niezwykle trudne zadania, podważając w ten sposób przekonanie, że piękno i status społeczny muszą nieuchronnie prowadzić do określonego małżeństwa.

W ich opowieściach dużo jest wielkich słów. Znacznie mniej rzeczywistego zainteresowania jej pragnieniami.

Szczególny wymiar ma relacja z drwalem. On rzeczywiście pragnie szczęścia Kaguyi. Jego zachowanie nie wynika z prostego okrucieństwa. Jest jednak tak mocno związany z wyobrażeniem społecznego awansu, że potrafi zignorować smutek dziecka, które chciał uczynić najważniejszą osobą w swoim świecie.

To tragiczne nieporozumienie między darem a jego przyjęciem.

Animacja Takahaty przypomina obrazy malowane pędzlem. Linie bywają delikatne i niemal niedokończone, a w chwilach intensywnych emocji stają się gwałtowne, jakby sam rysunek przestawał mieścić się w ustalonych granicach.

Forma odzwierciedla życie bohaterki. To, co autentyczne, jest pełne ruchu; to, co narzucone, stopniowo zamienia ją w pięknie ozdobiony, nieruchomy wizerunek.

W końcu okazuje się, że Kaguya pochodzi ze świata Księżyca, z którego przybyła i do którego musi powrócić. To fantastyczne rozwiązanie nie jest prostą nagrodą za wszystkie wcześniejsze cierpienia.

Przeciwnie, groźba utraty pamięci i pożegnania z ziemskim życiem nadaje nową wartość rzeczom, które wcześniej traktowano jako zbyt zwyczajne.

Kaguya nie pragnie perfekcyjnego świata. Pragnie świata, w którym można odczuwać radość, smutek, bliskość i stratę — świata będącego rzeczywistym doświadczeniem, a nie wyłącznie podziwianą powierzchnią.

„Księżniczka Kaguya” stawia dorosłym niewygodne pytanie: czy chcemy, aby nasze dzieci miały dobre życie, czy aby ich życie potwierdzało, że nasze własne decyzje były doskonałe?

Księżyc okazuje się odległy. Znacznie bliżej pozostaje utracony śmiech dziewczynki biegającej po trawie.