Lighthouse (2019) – Światło, do którego nie wolno podejść

Na odległą wyspę przybywa młody pracownik mający pomagać w obsłudze latarni morskiej. Jego przełożony, Thomas Wake, zna obowiązki i reguły tego miejsca. Nie zamierza jednak rozdzielać ich równo. Thomas Howard ma dźwigać ciężkie rzeczy, czyścić, malować i wykonywać najbardziej męczące zajęcia.

Dostępu do światła na szczycie wieży pilnuje sam Wake.

Robert Eggers w „Lighthouse” tworzy świat pozbawiony niemal wszystkich elementów, które zwykle pozwalają człowiekowi poczuć, że może rozpocząć życie na nowo. Nie ma tu wygodnej drogi ucieczki, rozmowy z sąsiadem ani pewności, kiedy przypłynie statek.

Gdy dwie osoby zostają same, hierarchia nie musi zniknąć. Może urosnąć tak bardzo, że zacznie zastępować cały świat.

Wake wydaje polecenia z upodobaniem człowieka przekonanego, że młodszy pracownik potrzebuje dyscypliny. Opowiada niepokojące historie, ostrzega przed łamaniem przesądów i domaga się podporządkowania. Howard odpowiada milczeniem, które stopniowo zmienia się w gniew.

Film jest jednak czymś więcej niż prostą historią o złym szefie i wykorzystywanym pracowniku.

Howard przybywa na wyspę z przeszłością, której nie chce opowiadać. Stopniowo dowiadujemy się, że używa cudzego nazwiska i nie jest całkowicie szczery co do okoliczności wcześniejszej pracy. Jego niechęć do Wake’a łączy się z poczuciem winy, którego nie potrafi pozostawić na lądzie.

Coraz trudniej ustalić, co wynika z rzeczywistego zachowania latarników, a co z narastającego lęku i utraty kontaktu z przewidywalną codziennością.

Eggers pokazuje izolację także za pomocą formy. Czarno-biały obraz, niemal kwadratowe kadry i odgłos syreny tworzą przestrzeń ciasną oraz nieprzyjazną. Morze otacza bohaterów ze wszystkich stron, lecz nie daje im poczucia otwartości. Zamiast wolności przynosi nieustanną świadomość, że bez łodzi nie istnieje prosta droga powrotna.

Szczególne znaczenie ma górna część wieży. Wake strzeże dostępu do latarnianego światła jak kapłan chroniący tajemnicę, której nie wolno wyjaśnić zwykłemu człowiekowi. Howard zaczyna pragnąć wejścia na szczyt nie tylko z ciekawości. Zakaz staje się symbolem jego upokorzenia.

Jeśli raz zobaczy, co znajduje się w świetle, być może przestanie być podwładnym.

To niebezpieczna fantazja: przekonanie, że poznanie sekretu automatycznie przywróci wolność i godność.

W filmie pojawia się syrena, niezwykłe wizje i motywy związane z mitologią morską. Nie trzeba wybierać pomiędzy stuprocentowo dosłowną a wyłącznie psychologiczną interpretacją każdej sceny. Eggers świadomie konstruuje doświadczenie, w którym granica między wspomnieniem, fantazją a wydarzeniem pozostaje niepewna.

W miarę upływu czasu relacja latarników staje się coraz bardziej gwałtowna. Ich rozmowy przechodzą od wrogości do chwil pozornej bliskości, by za moment powrócić do wzajemnych oskarżeń. Nawet wspólne picie nie pozwala wyjść poza grę dominacji.

Finałowa próba zdobycia światła nie przypomina triumfu człowieka, który nareszcie odkrył prawdę. Howard sięga po to, co było przed nim ukrywane, lecz doświadczenie prowadzi do katastrofy.

„Lighthouse” pyta, czy pragnienie wiedzy nadal służy człowiekowi, kiedy staje się wyłącznie sposobem udowodnienia przewagi nad drugim człowiekiem.

Wyspa pozostaje otoczona wodą. Najtrudniejsza do przekroczenia granica od początku znajdowała się między dwoma ludźmi, którzy nie potrafili spotkać się bez walki o władzę.