Lobster (2015) – Miłość jako obowiązek bycia podobnym

David trafia do hotelu, w którym samotni ludzie mają określoną liczbę dni na znalezienie partnera. Jeśli nie osiągną celu, zostaną zamienieni w zwierzę wybranego gatunku. Reguły brzmią absurdalnie, ale bohaterowie zachowują się tak, jakby uczestniczyli w całkowicie normalnym programie społecznym.

Yorgos Lanthimos w „Lobsterze” buduje świat, w którym romantyczna relacja przestaje być możliwością. Staje się formalnym obowiązkiem.

Kiedy społeczeństwo uznaje, że każdy powinien być z kimś, sama bliskość może zmienić się w egzamin, którego nie wolno oblać.

Mieszkańcy hotelu poszukują partnerów według prostych cech wspólnych. Ktoś ma podobną dolegliwość, ktoś inny charakterystyczny sposób zachowania. Niezgodność jest problemem administracyjnym, a zgodność często trzeba udowodnić tak, jakby można ją było zweryfikować urzędowym formularzem.

David uczy się tych zasad, ale nie znajduje w nich pocieszenia. Próby dopasowania się prowadzą do działań okrutnych i fałszywych. Ludzie zaczynają ukrywać własne reakcje, by uniknąć kary.

Film pokazuje, że obowiązek znalezienia związku może paradoksalnie zniszczyć warunki potrzebne do prawdziwej relacji. Jeśli trzeba udawać podobieństwo, nie ma miejsca na szczere odkrywanie różnic.

David ucieka z hotelu i trafia do grupy samotników żyjących w lesie. Można by oczekiwać, że odnajdzie tam wolność od społecznej presji.

Szybko okazuje się, że nowa wspólnota działa według równie surowych zasad, tylko odwróconych.

W lesie zakazane są romantyczne związki i wszelkie formy bliskości. Samotność nie jest już przykrym stanem do usunięcia. Staje się obowiązkową tożsamością, której wszyscy mają przestrzegać.

To najważniejszy paradoks filmu.

Przeciwieństwo opresyjnej zasady nie zawsze oznacza wolność. Może być po prostu inną zasadą, która tak samo odbiera ludziom prawo do własnego wyboru.

David nawiązuje relację z kobietą, z którą łączy go między innymi wada wzroku. Oboje próbują budować własny język porozumiewania się, ukryty przed otoczeniem. Ich uczucie wyrasta w świecie, w którym obowiązują zarówno nakazy kochania, jak i zakazy kochania.

Ale także oni zaczynają przypisywać ogromne znaczenie podobieństwu.

Gdy sytuacja kobiety radykalnie się zmienia, David staje przed pytaniem, czy ich związek może istnieć mimo utraty wspólnej cechy. Niejednoznaczny finał sugeruje możliwość dramatycznego działania, ale nie pokazuje jednoznacznie, jaki wybór ostatecznie podejmuje bohater.

Właśnie ta otwartość jest ważna. Film nie daje prostej recepty, według której wystarczy spełnić określony warunek, żeby związek stał się autentyczny.

Lanthimos używa suchego humoru, sztywnych rozmów i osobliwych rytuałów, żeby pokazać, jak absurdalne stają się ludzkie uczucia, gdy próbujemy podporządkować je instytucjonalnemu wzorcowi.

Nie chodzi o to, że samotność zawsze jest dobra, a związek zawsze zły. Problem pojawia się wtedy, gdy cudza ocena naszej wartości zależy od tego, czy spełniamy akurat obowiązującą definicję życia.

„Lobster” pyta, czy potrafimy kochać człowieka jako osobę, czy tylko jako odpowiedź na społeczny wymóg, by być z kimś wystarczająco podobnym.

W filmowym świecie najstraszniejszy nie jest hotel ani las. Jest nim przekonanie, że ludzkie pragnienia muszą uzyskać zezwolenie od cudzych reguł.