Mała miss (2006) – Rodzina, która przestała udawać zwycięzców

Żółty volkswagen powinien już dawno trafić do warsztatu. Czasem trzeba go pchać, żeby ruszył. W środku siedzą ludzie, którzy nie mają ze sobą zbyt wiele wspólnego poza więzami rodzinnymi i przekonaniem, że ten wyjazd może zakończyć się fatalnie.

A jednak jadą dalej.

„Mała Miss” Jonathana Daytona i Valerie Faris jest filmem drogi, w którym najważniejsze wydarzenia rzadko rozgrywają się tam, gdzie bohaterowie chcieliby dotrzeć. Rodzina Hooverów jedzie na dziecięcy konkurs piękności. Mała Olive marzy o występie. Jej bliscy, każdy zajęty własnym problemem, próbują zrobić coś niezwykłego: na chwilę zorganizować wspólną podróż wokół marzenia najmłodszej osoby w rodzinie.

To brzmi jak początek ciepłej komedii o spełnianiu marzeń.

Problem w tym, że niemal wszyscy Hooverowie uważają się za przegranych.

Richard, ojciec, próbuje sprzedawać ludziom program osiągania sukcesu, choć jego plany biznesowe nie układają się najlepiej. Dwayne milczy, przekonany, że dyscyplina pozwoli mu odmienić życie. Frank, brat matki, wraca do rodziny po trudnym kryzysie osobistym. Dziadek nie udaje statecznego mędrca. Każdy wnosi do samochodu własną wersję rozczarowania.

Wszystko to obserwuje Olive, która jeszcze nie nauczyła się mierzyć własnej wartości cudzymi tabelami.

Dorośli mówią jej, że warto próbować. Jednocześnie sami są tak przerażeni porażką, że nie potrafią dostrzec niczego poza nią.

Ta sprzeczność napędza film. Richard dzieli ludzi na zwycięzców i przegranych, jakby życie było prostym turniejem. Dzieciom próbuje przekazać zasady, które mają uchronić je przed przeciętnością. Trudno go całkiem potępić. Chce dobrze, wierzy w skuteczność swojej filozofii i boi się, że bez odpowiedniej dyscypliny rodzina zostanie z niczym.

Tylko że w świecie „Małej Miss” każdy test sukcesu okazuje się mniej wiarygodny niż sama potrzeba bliskości.

W drodze samochód regularnie odmawia współpracy. Rodzina musi wysiadać i pchać go razem, żeby potem wskoczyć do środka, zanim znów się zatrzyma. To znakomita metafora, ponieważ żaden z tych ludzi nie byłby w stanie wykonać tej czynności samotnie. Żeby jechać dalej, muszą na chwilę porzucić spory o to, kto wie najlepiej, i zrobić coś wspólnie.

Nie zaczynają od wzajemnego zrozumienia. Zaczynają od praktycznej współpracy.

Z czasem pojawiają się straty i rozczarowania, których nie można obrócić w prosty dowcip. Plany zawodowe zawodzą, marzenia o przyszłości się komplikują, rodzinę dotyka śmierć. Podróż nie poprawia automatycznie ich losu. Ujawnia za to, że każdy z nich w jakiś sposób potrzebuje pozostałych.

Olive nie jest magiczną uzdrowicielką całej rodziny. Jest dzieckiem, które ma prawo do własnej radości, nawet jeśli świat dorosłych nieustannie próbuje coś jej kosztem udowodnić.

Kulminacja na konkursie piękności jest celowo niewygodna. Konkursowa estrada okazuje się miejscem, w którym dzieci mają zachowywać się zgodnie z dokładnie określonym wzorem urody i występu. Każdy gest musi mieścić się w oczekiwanej estetyce, każda nieprzewidziana reakcja może zostać odebrana jako kompromitacja.

Olive nie pasuje do tego schematu.

Kiedy wychodzi na scenę ze swoim przygotowanym numerem, rodzina staje przed decyzją. Może odciąć się od sytuacji, w której grozi im publiczny wstyd. Może także zostać przy dziewczynce, nawet jeśli jej występ nie ma szansy przynieść zwycięstwa.

Wybierają drugą możliwość.

To jedna z najzabawniejszych scen filmu, lecz nie powinna być odczytywana jako dowód, że na wszystko wolno sobie pozwolić, jeśli robi się to z dobrego serca. Sam konkurs i zachowanie dorosłych budzą poważne wątpliwości, a świat dziecięcych wyborów piękności jest również satyrą na oczekiwania wobec małych dziewczynek. W centrum pozostaje jednak najważniejszy gest: Olive nie zostaje sama wtedy, kiedy inni patrzą na nią z dezaprobatą.

W końcu cała rodzina włącza się w występ. Ich taniec nie jest elegancki ani doskonały. Nie przypomina niczego, co mogłoby zdobyć główną nagrodę. Jest też być może pierwszym momentem podróży, w którym wszyscy przestają udawać, że ktoś musi wypaść najlepiej.

To nie zwycięstwo konkursowe. To zgoda na wspólne zakłopotanie.

Wiele komedii rodzinnych kończy się pojednaniem, w którym nagle każdy wypowiada właściwe słowa i wszystkie dawne urazy znikają. „Mała Miss” nie idzie tą drogą. Hooverowie pozostają ludźmi z problemami, rozczarowaniami i niejasną przyszłością. Samochód nadal jest stary. Ich marzenia nie doczekały się cudownego spełnienia.

Zmieniło się coś skromniejszego: wiedzą już, że nie muszą oceniać siebie nawzajem według tej samej skali, którą tak łatwo przyjmowali od obcego świata.

Rodzina nie jest drużyną, która ma zawsze wygrywać. Jest grupą ludzi, którzy powinni móc wrócić do siebie również po przegranej.

Żółty volkswagen jedzie dalej. Nie wygląda jak pojazd zwycięzców. A jednak trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce dla Olive niż właśnie ten hałaśliwy, niedoskonały samochód.