Manchester by the Sea (2016) – Nie każdy powrót prowadzi do uzdrowienia

Lee Chandler wykonuje pracę, przy której nie trzeba wiele mówić. Naprawia usterki w budynkach, odpowiada na skargi mieszkańców i wraca do małego mieszkania. Jego życie jest ograniczone do zadań, które potrafi rozwiązać własnymi rękami.

Kiedy umiera jego brat Joe, Lee musi wrócić do Manchester-by-the-Sea. Tam czeka na niego nie tylko konieczność zorganizowania pogrzebu, lecz także bratanek Patrick, dla którego nagle ma stać się opiekunem.

Kenneth Lonergan buduje tę historię bez przekonania, że miłość rodzinna automatycznie wystarczy do rozwiązania każdego kryzysu.

Są ludzie, którzy chcieliby wrócić do dawnego życia, ale w miejscu dawnego życia nadal mieszka coś, czego nie potrafią unieść.

Lee żyje z poczuciem winy po pożarze, w którym zginęły jego dzieci. Tragedia miała związek z jego zaniedbaniem, choć nie wynikała z zamiaru wyrządzenia komukolwiek krzywdy. Film nie szuka sposobu, by całkowicie uwolnić go od odpowiedzialności, ale też nie zamienia jego życia w prostą karę, którą powinien znosić do końca.

Właśnie ta odmowa łatwego rozstrzygnięcia sprawia, że bohater jest tak trudny w odbiorze.

Lee nie potrafi spokojnie rozmawiać o tym, co się stało. Unika części spotkań, reaguje gniewem lub zamyka się w milczeniu. Nie zawsze jest miłym człowiekiem. Potrafi zranić rozmówcę, choć tego nie zamierzał. Jego zachowanie nie unieważnia jednak cierpienia, tak jak cierpienie nie usprawiedliwia automatycznie każdej krzywdy.

Film oddziela te sprawy z ogromną starannością.

Patrick przeżywa śmierć ojca inaczej. Chce nadal chodzić do szkoły, spotykać się z przyjaciółmi, grać w zespole i prowadzić życie nastolatka. Nie oznacza to, że mniej kochał Joego. Żałoba nie ma jednej prawidłowej postaci, a potrzeba zwyczajności może być równie prawdziwa jak płacz podczas pogrzebu.

Między Lee a Patrickiem pojawiają się sceny pełne humoru, irytacji i czułości. Czasem spierają się o pozornie drobne sprawy, ale w ich rozmowach ukrywa się znacznie większa kwestia: czy obaj mogą odnaleźć sposób bycia rodziną, skoro żaden nie potrafi dać drugiemu pełnego poczucia bezpieczeństwa?

Lonergan nie usuwa praktycznych trudności opieki. Trzeba znaleźć miejsce do życia, zorganizować szkołę, pracę i codzienne obowiązki. Żaden piękny monolog nie zastąpi tych decyzji.

Ważną rolę odgrywa spotkanie Lee z byłą żoną Randi. Oboje noszą pamięć wspólnej tragedii, lecz przeżyli jej następstwa inaczej. Randi próbuje nawiązać kontakt, wyrazić coś, czego nie mogli wcześniej powiedzieć. Lee nie potrafi przyjąć tej rozmowy jako początku nowego etapu.

To jedna z najbardziej bolesnych scen filmu, ponieważ nie ma w niej prostego winnego ani magicznego zdania naprawiającego przeszłość.

Czasem ludzie potrafią sobie wybaczyć, a mimo to nie potrafią do siebie wrócić.

„Manchester by the Sea” jest ważny również przez to, czego nie obiecuje. W wielu dramatach rodzinnych bohater po trudnym doświadczeniu znajduje nową misję i dzięki niej odzyskuje dawne siły. Tutaj odpowiedzialność za bratanka ma znaczenie, ale nie uzdrawia Lee automatycznie.

Nie oznacza to, że pomoc osobie w żałobie nie ma sensu ani że jej cierpienie musi na zawsze pozostać niezmienne. Film przedstawia określoną sytuację człowieka, który na tym etapie życia nie potrafi podjąć wszystkich oczekiwanych obowiązków.

Uznanie ograniczeń nie musi być porażką moralną.

Ostatecznie Lee szuka rozwiązania, dzięki któremu Patrick będzie miał stabilną opiekę bez konieczności zamieszkania z wujkiem w warunkach, których ten nie potrafi zapewnić. Ich więź nie znika, choć nie przybiera formy, którą pierwotnie przewidywała rodzinna decyzja.

To finał skromny i emocjonalnie prawdziwy.

„Manchester by the Sea” przypomina, że troska o kogoś nie zawsze oznacza zdolność do bycia przy nim w każdej roli. Czasem wymaga uczciwego przyznania, gdzie kończą się nasze siły.

Lee nie wychodzi z historii odmieniony w łatwo rozpoznawalny sposób. Niektóre drzwi pozostają dla niego zamknięte. A jednak nadal podejmuje decyzje dotyczące innych ludzi — i to także jest część jego człowieczeństwa.