Filmoteczka

SPOJRZENIE NA FILM

← Wszystkie artykuły

Nie lubię poniedziałku (1971) – Miasto, któremu od rana nic nie wychodzi

Film: Nie lubię poniedziałku (1971)

Jeden warszawski poniedziałek łączy losy milicjanta, zagranicznego gościa i przypadkowych mieszkańców. Chmielewski zamienia codzienny pech w komedię o zbiorowej nieporadności.

Tekst wygenerowany przez AI (GPT-6), skorygowany przez Gemini i zatwierdzony do publikacji przez redakcję.

Warszawa budzi się w poniedziałek, a jej mieszkańcy od razu odkrywają, że dzień nie zamierza podporządkować się planom. Ktoś musi zająć się dzieckiem w godzinach pracy, ktoś inny utknął w windzie, a ważny gość z zagranicy potrzebuje pomocy w mieście, które funkcjonuje według własnej, nieprzewidywalnej logiki.

Tadeusz Chmielewski w „Nie lubię poniedziałku” rezygnuje z jednego głównego bohatera. Zamiast tego buduje mozaikę drobnych zdarzeń, które przecinają się przypadkiem, zmieniają cudze plany i tworzą ciąg komicznych nieporozumień.

Najzabawniejsze w tej historii nie jest to, że ludzie są niezdarni, lecz to, jak wielkie konsekwencje mogą mieć niewielkie trudności, kiedy cały system pozostawia mało miejsca na zwyczajną improwizację.

Milicjant próbujący pogodzić zawodowe obowiązki z opieką nad dzieckiem nie jest wyłącznie źródłem slapstickowego humoru. Reprezentuje rzeczywisty problem: instytucje zakładają, że człowiek podczas pracy może całkowicie oddzielić się od rodzinnego życia.

Ale dziecko nie znika tylko dlatego, że w grafiku zapisano służbę.

Podobnie człowiek uwięziony w windzie ma za chwilę wykonać zadanie, od którego zależą plany innych ludzi. Z technicznego punktu widzenia to drobna awaria. Z perspektywy organizacji staje się przyczyną kolejnych opóźnień i pomyłek.

Chmielewski wykorzystuje taki mechanizm przez cały film: jedna niedogodność przechodzi na inną osobę, która próbuje poradzić sobie z nią na swój sposób. Zdarzenia zaczynają wyglądać jak ogromna maszyna oparta nie na precyzji, lecz na serii szczęśliwych przypadków i nieudanych prób naprawy.

W ważnym wątku pojawia się przybysz z Włoch. Jego doświadczenie miasta uwypukla różnicę pomiędzy oficjalnym obrazem dobrze zorganizowanej stolicy a realiami codziennych kontaktów.

Nie chodzi jednak o to, żeby zagraniczny gość okazał się mądrzejszy od wszystkich Polaków. Jest po prostu człowiekiem nieznającym lokalnych skrótów, odruchów i niepisanych zasad. Dzięki temu jego dezorientacja pozwala zobaczyć z dystansu zachowania, które mieszkańcy uważają już za naturalne.

Film powstał na początku lat siedemdziesiątych, w określonych realiach Polski Ludowej. Satyra dotyczy nie tylko uniwersalnego pecha, lecz także sposobu funkcjonowania usług, instytucji i społecznych przyzwyczajeń tamtego czasu.

Chmielewski nie buduje jednak wielkiej politycznej alegorii w każdej scenie. Jego humor opiera się również na doskonale obserwowanej codzienności, ludzkiej próżności, niezręczności i umiejętności znajdowania doraźnych rozwiązań.

Ważny pozostaje sam rytm opowiadania. Bohaterowie pojawiają się, znikają i powracają, a widz stopniowo rozpoznaje powiązania między ich historiami. Miasto zaczyna przypominać sieć ludzi, którzy nie znają się osobiście, a mimo to nieustannie wpływają wzajemnie na swoje dni.

Z tej perspektywy poniedziałek jest także dniem szczególnej solidarności. Gdy jednemu człowiekowi coś się nie udaje, ktoś inny może przypadkiem pomóc, nawet jeśli sam nie jest świadomy znaczenia własnego gestu.

„Nie lubię poniedziałku” nie musi przekonywać, że życie w mieście jest nieustanną katastrofą. Pokazuje raczej, że porządek codzienności podtrzymują ludzie radzący sobie z problemami, których formalne procedury nie potrafiły przewidzieć.

Wieczorem Warszawa nadal stoi na swoim miejscu. Po tylu pomyłkach to już niemal komediowy sukces.

Zobacz kartę filmu →