Nie patrz w górę (2021) – Katastrofa, którą próbowano zamienić w format telewizyjny

Uwaga: esej ujawnia zagrożenie kometą, decyzje władz i finał filmu.

Kate Dibiasky odkrywa kometę zmierzającą w stronę Ziemi. Jej promotor, doktor Randall Mindy, pomaga obliczyć prawdopodobny skutek zderzenia. Nie ma w tej sytuacji wygodnej przestrzeni na dyskusję o tym, czy zagrożenie jest atrakcyjne medialnie. Jeśli obliczenia są poprawne, trzeba działać.

Adam McKay w „Nie patrz w górę” umieszcza jednak naukowców w świecie, w którym pilność komunikatu nie ma nic wspólnego z tym, jak chętnie ludzie go słuchają.

Najgroźniejszym rodzajem ignorancji nie zawsze jest brak informacji. Czasami jest nim system, który nagradza za udawanie, że informacja nie ma znaczenia.

Kate i Randall próbują dotrzeć do władz. Ich ostrzeżenie natychmiast zderza się z politycznym kalendarzem, planami kampanii i potrzebą kontrolowania nastrojów społecznych. Zamiast spokojnie ocenić dane i przygotować reakcję, kolejne osoby zastanawiają się, jaki wpływ informacja będzie miała na ich pozycję.

Naukowcy trafiają także do programu telewizyjnego. Prowadzący oczekują od nich zachowania lekkiego, przystępnego i zgodnego z rytmem widowiska. Kate reaguje gniewem, a publiczność łatwo zaczyna oceniać ją przez pryzmat emocji zamiast treści ostrzeżenia.

Randall okazuje się bardziej podatny na reguły mediów. Stopniowo zyskuje uwagę, o jakiej wcześniej nie mógł marzyć. Jego naukowa wiarygodność miesza się z atrakcyjnością ekranowego wizerunku.

Film nie wymaga od naukowców bycia doskonałymi ludźmi. Pokazuje, że mogą popełniać błędy, ulegać próżności i nie zawsze potrafić rozmawiać z publicznością. Te słabości nie zmieniają jednak trajektorii komety.

To ważne rozróżnienie. Ocena charakteru osoby przekazującej informację nie zastępuje sprawdzenia samej informacji.

Władze próbują przedstawiać zagrożenie zgodnie z doraźnymi interesami, a wielki biznes dostrzega w nim możliwość zdobycia wartościowych zasobów. W konsekwencji problem, który wymagał skoordynowanej reakcji, zostaje rozbity na kampanie marketingowe, spory tożsamościowe i obietnice technologicznego zysku.

McKay tworzy satyrę przejaskrawioną celowo. Jej celem nie jest udowodnienie, że wszystkie problemy społeczne mają identyczną przyczynę ani że wszyscy politycy i przedsiębiorcy działają w taki sam sposób. Film pokazuje mechanizm, w którym publiczna debata może stracić kontakt z rzeczywistością, gdy priorytetem staje się narzucanie narracji.

Kometa pozostaje obojętna na popularność haseł.

Wątek ten przypomina również, że ludzie bardzo trudno znoszą zagrożenia wymagające wspólnego działania. Łatwiej im uwierzyć w prostą historię o winie konkretnej osoby niż przyjąć konieczność wieloetapowych decyzji, których skutków nie da się od razu zobaczyć.

Finał jest skrajnie gorzki. W obliczu zbliżającej się katastrofy grupa bliskich ludzi siada do stołu. Rozmawiają o zwyczajnych rzeczach, wspominają i próbują przeżyć ostatnie chwile razem.

To być może jedyny moment, w którym bohaterowie przestają traktować przyszłość jak produkt do sprzedania albo ryzyko reputacyjne. Zostają tylko ludźmi, którym zależy na sobie nawzajem.

„Nie patrz w górę” nie opowiada wyłącznie o kometach. Opowiada o tym, jak łatwo cywilizacja wyposażona w ogromną wiedzę może przegrać z własną niezdolnością do wspólnego uznania faktów.

Nauka potrafiła zobaczyć zagrożenie. Nie potrafiła zmusić wszystkich, by uznali, że warto na nie odpowiedzieć.