Odlot (2009) – Dom, który musiał nauczyć się odlatywać

Na początku „Odlotu” widzimy życie, które w innym filmie wystarczyłoby na dwie godziny opowieści. Dwoje dzieci poznaje się, planuje wielką podróż i przez lata odkrywa, że codzienność ma zwyczaj zmieniać plany. Jest ślub, wspólny dom, naprawianie rzeczy, odkładanie pieniędzy do słoika i kolejne powody, dla których wymarzona wyprawa musi poczekać.

Potem przychodzi strata.

Pixar potrafi zamknąć w kilku minutach więcej emocji niż wiele filmów w całym metrażu. Nie dlatego, że pokazuje niezwykłe wydarzenia. Pokazuje zwyczajne życie, którego znaczenie często rozumiemy dopiero wtedy, gdy kończy się jego wspólna część.

Carl Fredricksen zostaje sam w domu wypełnionym wspomnieniami. Dla postronnych to stary budynek na działce, którą można wykorzystać lepiej. Dla niego każda deska, framuga i fotografia są częścią historii z Ellie. Sprzedaż domu wydaje się czymś więcej niż zmianą adresu. Jakby oznaczała zgodę na to, że miłość mogła się skończyć.

Nie jest trudno zrozumieć jego upór.

A jednak „Odlot” od początku podpowiada, że pamięć może być zarówno schronieniem, jak i więzieniem.

Nie każda rzecz, którą zachowujemy po bliskiej osobie, pomaga nam ją pamiętać. Czasem pomaga przede wszystkim nie ruszać się z miejsca.

Carl postanawia spełnić dawny plan w najbardziej dosłowny i absurdalny sposób. Przyczepia do domu tysiące balonów i rusza nim w podróż do Ameryki Południowej. To jeden z najpiękniejszych obrazów animacji: budynek, który przez tyle lat stał w jednym miejscu, nagle płynie nad krajobrazem jak statek.

Można zobaczyć w tym triumf wyobraźni nad światem nieustannie pytającym, czy coś jest praktyczne. Ale podróż odsłania też paradoks. Carl zabiera ze sobą cały dom, ponieważ nie potrafi jeszcze wyobrazić sobie życia, w którym nie musi wszystkiego dźwigać.

Nie planował również towarzysza podróży.

Russell, młody skaut, początkowo irytuje go niemal każdym gestem. Dużo mówi, potrzebuje uwagi, nie rozpoznaje milczących sygnałów dorosłego, który chciałby zostać sam. Z czasem jednak chłopiec okazuje się najważniejszą niespodzianką wyprawy. Nie zna Ellie ani wspólnej przeszłości Carla. Nie może zastąpić nikogo, kto odszedł. Może za to wnieść do teraźniejszości coś prawdziwego.

To bardzo delikatna myśl o żałobie. Nowe relacje nie muszą rywalizować z dawnymi o miejsce w pamięci. Nikt nie wymaga, żeby Carl kochał Ellie mniej, aby nauczył się troszczyć o Russella.

Przeciwnie: bliskość z chłopcem pozwala mu w końcu lepiej zrozumieć życie, które przeżył z żoną.

W trakcie wyprawy Carl spotyka Charlesa Muntza, dawnego idola podróżników. Muntz przez lata podporządkowywał wszystko obsesji udowodnienia światu własnej racji. Z pozoru wydaje się kimś, kto naprawdę nigdy nie porzucił marzenia. Jednak z czasem okazuje się, że stracił zdolność dostrzegania czegokolwiek poza własną ambicją.

Carl również chciał udowodnić coś przeszłości. Obaj mężczyźni trzymają się wyobrażonego celu tak mocno, że przez chwilę nie potrafią zobaczyć żywych istot przed sobą.

Różnica polega na tym, że Carl otrzymuje jeszcze szansę, by zmienić kierunek.

Kiedy przegląda album Ellie, odkrywa coś, czego wcześniej nie umiał przyjąć. Ich wspólne życie już było przygodą. Nie miało gigantycznych wodospadów i wielkich odkryć geograficznych, ale składało się z chwil, w których byli razem. Odkładany plan podróży nie przekreślał wartości wspólnej codzienności.

Są też strony, które jakby zostawiono specjalnie po to, żeby pozwolić mu iść dalej.

To punkt zwrotny znacznie ważniejszy niż kolejne spektakularne wydarzenie w dżungli. Carl nie musi już udowadniać, że dotarcie z domem do wymarzonego miejsca jest warunkiem wierności Ellie. Może puścić niektóre rzeczy i nadal zachować miłość, która nadawała im znaczenie.

W finale dom nie pozostaje jedynym centrum jego świata. Carl może wrócić do innych ludzi, do codziennych spotkań i opowieści, których nie planował. Obecność Russella nie usuwa bólu po stracie. Tworzy natomiast nową przestrzeń, w której pamięć nie musi oznaczać zatrzymania czasu.

„Odlot” opowiada więc o podróży, której celem nie jest wodospad ani odległy kontynent. Chodzi o drogę od domu rozumianego jako zbiór pamiątek do domu jako miejsca, w którym można jeszcze kogoś przyjąć.

Najpiękniejszy gest wobec osoby, którą kochaliśmy, nie zawsze polega na tym, by nigdy niczego nie zmieniać. Czasem polega na odwadze dalszego życia z tym, czego nas nauczyła.

Dom Carla odrywa się od ziemi dzięki balonom. On sam potrzebuje do tego czegoś trudniejszego: zgody na to, że przyszłość nie jest zdradą przeszłości.