Perfect Days (2023) – Wielkość dnia, w którym nic wielkiego się nie wydarzyło

Uwaga: esej omawia ważne spotkania Hirayamy i otwarty finał filmu.

Hirayama budzi się wcześnie. Składa pościel, pielęgnuje rośliny, kupuje napój z automatu i rusza do pracy. W Tokio sprząta publiczne toalety. Wykonuje tę czynność dokładnie, jakby nikt nie musiał patrzeć mu na ręce, żeby wiedział, że warto zrobić to dobrze.

Potem wraca do domu. W drodze słucha kaset, wieczorem czyta książkę i zasypia.

Można by uznać, że poznaliśmy całą fabułę. A jednak Wim Wenders tworzy z tych powtarzalnych czynności film, od którego trudno oderwać wzrok.

„Perfect Days” robi coś niemal prowokacyjnego wobec dzisiejszego sposobu opowiadania historii. Nie chce udowadniać, że każdy dzień powinien prowadzić do wielkiej zmiany. Nie podsuwa bohaterowi spektakularnej ambicji, którą musi zrealizować przed napisami końcowymi. Pozwala przyglądać się temu, co zwykle znika pomiędzy ważnymi wydarzeniami.

Życie nie składa się z samych punktów zwrotnych. Większość życia toczy się w chwilach, których nikt nie wpisuje do kalendarza jako wyjątkowe.

Hirayama patrzy na świat z niezwykłą uwagą. Dostrzega światło prześwitujące przez liście, przystaje przy drobnych roślinach, fotografuje korony drzew. Nie próbuje za każdym razem opowiedzieć innym, co zobaczył. Nie przelicza swoich zachwytów na dowody udanego dnia.

Taką postawę łatwo pomylić z odrzuceniem nowoczesności albo prostą pochwałą minimalizmu. Film nie mówi jednak, że każdy powinien porzucić ambicje, kupić odtwarzacz kasetowy i żyć według identycznego planu. Hirayama ma swoją przeszłość i własne powody, dla których właśnie tak ułożył teraźniejszość.

Dostrzegamy to, gdy na chwilę w jego rutynie pojawia się siostrzenica Niko. Jej obecność przypomina, że poza codziennością bohatera istnieje rodzina, z którą relacje nie są tak proste, jak mogłyby się wydawać. Późniejsza wizyta siostry ujawnia też różnicę w ich sytuacji życiowej oraz niedopowiedzianą historię dawnego oddalenia.

Wenders nie tworzy pełnej biografii Hirayamy. Nie wyjaśnia wszystkich powodów, dla których wybrał swoje życie. Ta powściągliwość jest istotna: pozwala mu pozostać człowiekiem, a nie przykładem z poradnika o szczęściu.

Także jego praca zasługuje na uważniejsze spojrzenie. Sprzątanie przestrzeni publicznej należy do zajęć, które społeczeństwo często zauważa dopiero wtedy, gdy ktoś ich nie wykona. Hirayama dba o miejsca używane przez ludzi, których prawdopodobnie nigdy nie pozna. Jego wysiłek nie zawsze spotyka się z wdzięcznością, lecz nadal wpływa na cudze życie.

To subtelny sposób pokazania wartości pracy, której prestiż społeczny bywa niewspółmiernie niski w stosunku do jej znaczenia.

Nie znaczy to, że ciężkie albo źle wynagradzane zajęcia należy romantyzować. Filmowe skupienie Hirayamy jest jego osobistą postawą, a nie dowodem, że warunki pracy przestają mieć znaczenie, jeśli tylko wykonuje się obowiązki z odpowiednią uważnością.

W „Perfect Days” poruszający jest również stosunek bohatera do innych ludzi. Część spotkań trwa jedynie chwilę. Są rozmowy z kolegą, przypadkowy gest, znajoma twarz w restauracji. Nie każda relacja rozwija się w długą przyjaźń. Niektóre pozostają małymi punktami kontaktu, które jednak sprawiają, że miasto wydaje się trochę mniej anonimowe.

Hirayama potrafi znaleźć radość w powtarzalności, ale nie żyje poza ludzkimi emocjami. Kiedy ktoś zakłóca jego plan, widać zniecierpliwienie. Kiedy pojawia się przeszłość, widać ból. Kiedy doświadcza cudzej wrażliwości, potrafi odpowiedzieć ciepłem. Spokój nie oznacza braku trudności.

Finałowa scena w samochodzie skupia tę sprzeczność na twarzy bohatera. Słuchamy muzyki i patrzymy, jak przez jego twarz przebiegają uczucia, których film nie próbuje rozdzielać na wyraźnie nazwane kategorie. Uśmiech i łzy pojawiają się niemal razem.

To być może najbardziej uczciwa puenta tej historii.

Człowiek może doceniać własne życie i nadal czuć smutek. Może być wdzięczny za światło poranka, nie zapominając o tym, co utracił. Nie musi wybierać między spokojem a wrażliwością.

„Perfect Days” nie obiecuje dnia, w którym wszystko będzie idealne. Podpowiada, że sens może istnieć również w dniu, którego nie dałoby się sprzedać jako niezwykłej przygody.

Jutro Hirayama znów wstanie wcześnie. Dla kogoś z zewnątrz będzie to powtórka. Dla niego może być kolejną, niepowtarzalną chwilą światła między liśćmi.