Powrót do przyszłości (1985) – Nie można odziedziczyć cudzej odwagi

„Powrót do przyszłości” (1985) – Nie można odziedziczyć cudzej odwagi

Uwaga: tekst zdradza ważne wydarzenia i zakończenie filmu.

Marty McFly zna swoich rodziców w wersji, którą widzi przy kolacji. Ojciec wydaje się pogodzony z porażkami, matka opowiada o młodości z przekonaniem, że wszystko zawsze było oczywiste. Trudno nastolatkowi wyobrazić sobie, że oboje mieli kiedyś podobne lęki, pragnienia i możliwości, jakie on ma teraz.

Robert Zemeckis umieszcza w tej rodzinnej sytuacji wehikuł czasu. Podróż do 1955 roku daje Marty’emu coś, czego zwyczajne dorastanie nigdy nie oferuje: możliwość spotkania rodziców, zanim stali się jego rodzicami.

Szybko odkrywa, że znał ich znacznie gorzej, niż sądził.

Często traktujemy dorosłych jak gotowe postacie, zapominając, że kiedyś również nie wiedzieli, kim zostaną.

George McFly, przyszły ojciec Marty’ego, jest nieśmiały, boi się Biffa i łatwo rezygnuje z obrony własnych granic. Lorraine ma własne marzenia i sprzeczności, których jej syn nie spodziewał się zobaczyć. Marty musi doprowadzić do ich zbliżenia, aby nie zniknąć z rodzinnej historii.

To założenie komediowe skrywa bardzo ciekawe pytanie. Jeśli nasze istnienie zależy od decyzji podjętych przez innych ludzi wiele lat wcześniej, ile właściwie wiemy o tym, co dało nam początek?

Marty nie może po prostu nakazać George’owi odwagi. Próbuje przygotować sytuacje, w których ojciec wypadnie lepiej, lecz kolejne plany nie przebiegają zgodnie z oczekiwaniami. Najważniejszy moment przychodzi wtedy, gdy George sam decyduje się sprzeciwić Biffowi, by ochronić Lorraine.

To nie jest tylko zwycięstwo w bójce. To chwila, w której ktoś, kto zawsze przyjmował cudze upokorzenia, odkrywa możliwość działania inaczej.

Film bywa oglądany jako fantazja o naprawieniu rodziny przez zmianę jednej chwili. W finale przyszłość Marty’ego wygląda rzeczywiście bardziej obiecująco. Rodzice mają większą pewność siebie, a rodzinny dom nabiera nowego charakteru. Ale prawdziwe życie rzadko oferuje tak prostą zależność między odwagą a pomyślnością.

Nie każdy, kto sprzeciwi się dręczycielowi, otrzyma potem zawodowy sukces i szczęśliwą rodzinę. Film jest baśnią o czasie, nie socjologiczną teorią sukcesu.

Najważniejszą rzeczą, którą Marty może wynieść z podróży, nie jest wiedza o lepszej przyszłości. Jest nią zobaczenie rodziców jako ludzi mających odrębne życie, zanim pojawił się on sam.

Równie istotny jest doktor Emmett Brown. Naukowiec ma ogromną wiedzę i ekscentryczny charakter, ale nie kontroluje wszystkich skutków własnego wynalazku. Rozwiązuje problemy z energią i czasem, jednak najtrudniejsze okazują się konsekwencje spotkań między ludźmi.

DeLorean potrafi przeskakiwać przez dekady. Nie potrafi zdecydować, kto kogo pokocha.

W filmie zabawna jest również różnica między wyobrażeniem przyszłości a tym, jak szybko przedmioty stają się zwyczajne. Bohaterom z przeszłości Marty przynosi niewyobrażalne nowinki. On sam traktuje je jak element codzienności. To przypomnienie, że każda epoka uważa siebie za naturalną, a cudze życie za egzotyczne.

Zemeckis buduje tę przygodę w niezwykłym tempie, ale jej emocjonalnym centrum pozostaje rodzinne pytanie: czy naprawdę znamy ludzi, którzy wprowadzili nas w dorosłość?

„Powrót do przyszłości” pozwala naprawiać przeszłość tylko w fikcji. W rzeczywistości możemy zrobić coś skromniejszego, lecz wartościowego: przestać uważać, że wiemy o bliskich wszystko.

Marty wraca do domu. Zmieniła się historia rodziców, ale również spojrzenie syna. Ta druga zmiana może być ważniejsza od wszystkich technologicznych cudów.