Przebudzenia (1990) – Chwila odzyskana nie jest chwilą straconą

„Przebudzenia” (1990) – Chwila odzyskana nie jest chwilą straconą

Uwaga: esej zdradza działanie eksperymentalnego leczenia, los Leonarda i zakończenie filmu.

Leonard Lowe pozostaje w szpitalu przez wiele lat. Jego ciało i zachowanie są głęboko ograniczone wskutek choroby, która po przebytym zapaleniu mózgu odebrała mu możliwość zwykłego uczestniczenia w życiu. Personel przywykł do rutyny opieki. Dni mijają, choć niewiele wskazuje na to, że sytuacja pacjentów mogłaby radykalnie się zmienić.

Doktor Malcolm Sayer patrzy jednak uważniej na drobne reakcje ludzi, których inni nauczyli się postrzegać jako niezdolnych do kontaktu.

Penny Marshall w „Przebudzeniach” nie opowiada po prostu o genialnym lekarzu pokonującym chorobę. Pokazuje człowieka odkrywającego, jak wiele szkody może wyrządzić przekonanie, że osoby nieodpowiadające w oczekiwany sposób przestały mieć własne życie wewnętrzne.

Brak łatwej odpowiedzi nie oznacza, że przestaje istnieć człowiek, któremu pytanie zostało zadane.

Sayer podejmuje próbę leczenia lewodopą, lekiem stosowanym w chorobie Parkinsona. Film został zainspirowany pracą neurologa Olivera Sacksa, ale jest fabularyzowanym dramatem i nie należy traktować go jak instrukcję terapeutyczną ani jak dosłowny opis wszystkich medycznych decyzji.

Kiedy Leonard zaczyna odzyskiwać większą swobodę ruchu i kontaktu z otoczeniem, jego radość ma niemal fizyczną intensywność. Zwyczajna rozmowa, dotyk przedmiotów i wyjście na ulicę stają się niezwykłymi wydarzeniami.

Widz może podziwiać medyczny przełom, lecz dla Leonarda najważniejsze są rzeczy, które inni uznaliby za codzienność: możliwość własnego wyboru, spotkań z ludźmi i decydowania, dokąd pójść.

Film przypomina, że leczenie nie służy wyłącznie poprawie parametrów. Dotyczy osoby mającej wspomnienia, pragnienia i poczucie godności.

Leonard nie chce jednak być tylko wdzięcznym pacjentem. Coraz mocniej pragnie samodzielności, także wtedy, gdy jego decyzje budzą niepokój opiekunów. Sayer musi się zmierzyć z konfliktem między troską a kontrolą. Może uważać określone zachowanie za ryzykowne, ale nie powinien zapominać, że za decyzjami stoi człowiek, któremu przez lata odbierano możliwość wpływania na własne życie.

To jedna z najtrudniejszych granic pomocy.

Lekarz nie jest również kimś, kto potrafi wszystko przewidzieć. Z czasem u Leonarda zaczynają pojawiać się poważne trudności i działania niepożądane związane z leczeniem. Nadzieja na trwałą poprawę staje się coraz mniej pewna.

Można by uznać, że skoro rezultat nie utrzymał się, całe doświadczenie było niepowodzeniem.

Marshall odmawia takiego uproszczenia.

Leonard odzyskał na pewien czas możliwość przeżywania rzeczy, które miały znaczenie. Poznał ludzi, ponownie wyraził własne potrzeby i doświadczył świata, z którym wcześniej kontakt był tak ograniczony. Nie oznacza to, że jego późniejsze cierpienie staje się nieważne. Oznacza, że żadnego z tych etapów nie trzeba wymazywać, aby uczciwie ocenić całą historię.

Ważna jest także przemiana Sayera. Początkowo łatwiej przychodzi mu prowadzenie badań niż budowanie bliskich relacji. Praca z pacjentami pokazuje mu jednak, że naukowa uważność i ludzka czułość nie muszą istnieć osobno.

Jego zawodowa odwaga nie polega jedynie na zastosowaniu leku. Polega też na gotowości do przyznania, że wcześniejsze wyobrażenie o granicach możliwości mogło być niepełne.

„Przebudzenia” uczą, że wartość odzyskanego czasu nie zależy wyłącznie od jego długości. Chwila, w której człowiek mógł znów powiedzieć coś własnym głosem, nie traci znaczenia dlatego, że później przyszły trudniejsze dni.

Szpital nie zamienia się w miejsce prostych cudów. Pozostaje miejscem ludzi, którzy mają prawo być dostrzegani również wtedy, gdy medycyna nie potrafi spełnić wszystkich ich nadziei.