Filmoteczka

SPOJRZENIE NA FILM

← Wszystkie artykuły

Seksmisja (1984) – Społeczeństwo, które wymazało połowę historii

Film: Seksmisja (1984)

Maks i Albert budzą się w dystopijnym państwie kobiet, gdzie oficjalna wiedza została podporządkowana władzy. Komedia Machulskiego pyta, kto ma prawo definiować historię.

Tekst wygenerowany przez AI (GPT-6), skorygowany przez Gemini i zatwierdzony do publikacji przez redakcję.

Uwaga: esej omawia fikcyjny eksperyment, zasady podziemnego świata i finał filmu. Zwraca uwagę na stereotypy płciowe obecne w komedii lat osiemdziesiątych.

Maks i Albert biorą udział w eksperymencie hibernacyjnym. Mają obudzić się po kilku latach, ale w filmowej rzeczywistości mijają dziesięciolecia. Świat, który zastają, radykalnie różni się od znanej im codzienności: ludzie żyją pod ziemią, a społeczeństwo oficjalnie składa się wyłącznie z kobiet.

Juliusz Machulski w „Seksmisji” używa fantastycznego pomysłu do stworzenia komedii o kontroli społecznej, w której absurd nie zawsze kryje się w technologii.

Największą władzę ma czasem nie ten, kto potrafi zmusić ludzi do określonego zachowania, lecz ten, kto może opowiedzieć im, jak wyglądał cały świat przed ich narodzinami.

Maks i Albert są dla władz niewygodnym odkryciem. Ich istnienie podważa oficjalne przekonania dotyczące przeszłości i natury społeczeństwa. Zamiast potraktować ich jako źródło informacji, system próbuje dopasować ich do kategorii, które sam wcześniej ustanowił.

To szczególny rodzaj biurokratycznego absurdu. Rzeczywistość może być niezgodna z obowiązującą teorią, ale władza nie uważa tego za powód do zmiany teorii. Woli zmienić sposób opisywania rzeczywistości.

Film powstał w Polsce Ludowej, dlatego wiele jego mechanizmów można odczytywać jako satyrę na propagandę, cenzurę i monopol instytucji na prawdę. Bohaterowie zastają świat, w którym oficjalna historia została uporządkowana w sposób wygodny dla rządzących, a ciekawość wobec sprzecznych faktów budzi podejrzenia.

To temat wykraczający daleko poza filmową dystopię.

Każdy system, który każe obywatelom przestać zadawać pytania o źródła wiedzy, staje się podatny na podobną deformację. Jeśli dostęp do przeszłości zależy wyłącznie od zatwierdzonych podręczników i komunikatów, ludzie mogą utracić możliwość samodzielnej oceny teraźniejszości.

Machulski pokazuje to poprzez komediowy konflikt dwóch mężczyzn z rzeczywistością, której zasad nie rozumieją. Ich zachowanie bywa nieporadne, a dawne przekonania ujawniają się w nowych warunkach jako równie ograniczone co część stereotypów systemu.

Warto jednak zauważyć, że filmowy humor silnie korzysta z konwencji i żartów o płci charakterystycznych dla lat osiemdziesiątych. Niektóre sceny i uogólnienia mogą dziś wydawać się seksistowskie, szczególnie gdy kobiety zostają przedstawione poprzez zbiór cech przypisywanych całej grupie.

Nie należy zatem wyciągać z komedii wniosku, że dominacja kobiet prowadzi z natury do tyranii. Film pokazuje konkretną fantastyczną władzę, której mechanizmy można analizować niezależnie od płci osób nią zarządzających.

Najmocniejszy element satyry dotyczy właśnie sposobu ukrywania informacji.

Bohaterowie stopniowo odkrywają, że podziemny porządek nie jest tak naturalny i konieczny, jak utrzymują jego przedstawicielki. Pojawiają się ślady odmiennej historii, zakazane obszary i fakty niezgodne z propagandą.

Z chwilą gdy coś można sprawdzić własnymi oczami, oficjalna narracja zaczyna tracić monopol na wyjaśnianie świata.

Finał wykorzystuje fantastyczny zwrot dotyczący rzeczywistej tożsamości władzy oraz możliwości życia poza podziemnym systemem. Ważniejsze od technicznego rozwiązania pozostaje jednak pytanie, dlaczego ludzie tak długo akceptowali ograniczenia, których pochodzenia nie wolno było badać.

„Seksmisja” jest najciekawsza wtedy, gdy patrzymy na nią nie jak na żart o tym, która płeć powinna rządzić, ale jak na opowieść o społeczeństwie, które oddało władzę nad pamięcią instytucji zainteresowanej przede wszystkim własnym przetrwaniem.

Maks i Albert wydostają się z uporządkowanego świata. Ich największym odkryciem nie jest to, że istnieją inne zasady. Jest nim możliwość, że zasady znane wszystkim od dzieciństwa wcale nie muszą być prawdziwe.

Zobacz kartę filmu →