The Social Network (2010) – Milion znajomych i ani jednej prostej rozmowy

„The Social Network” zaczyna się od rozmowy przy stoliku. Dwoje młodych ludzi mówi szybko, przerywa sobie, próbuje się zrozumieć i coraz wyraźniej nie potrafi. Jedno z nich wkrótce stworzy narzędzie, które ma ułatwić światu nawiązywanie kontaktów.

W tej sprzeczności mieści się niemal cały film Davida Finchera.

Jego Mark Zuckerberg jest błyskotliwy, ambitny i niezręczny w relacjach. Potrafi dostrzec możliwości technologii, zanim inni zorientują się, że pojawił się jakiś problem do rozwiązania. Ale im szybciej mówi, tym trudniej przychodzi mu zatrzymanie się przy uczuciach drugiej osoby. Wiele zdań traktuje jak zagadki wymagające logicznej odpowiedzi, choć rozmówca prosi o coś znacznie prostszego: by zostać wysłuchanym.

Aaron Sorkin napisał dialogi, które przypominają pojedynek na argumenty. Każdy próbuje zdobyć przewagę. Każde niedopowiedzenie może później zmienić się w oskarżenie. Nawet przyjacielska rozmowa w tym świecie potrafi mieć strukturę transakcji.

To niezwykłe tło dla historii serwisu, który miał zmniejszyć odległość między ludźmi.

Można stworzyć miejsce spotkań dla milionów osób, a mimo to nie umieć usiąść naprzeciw jednej z nich bez potrzeby wygrania rozmowy.

Nie trzeba jednak traktować filmowego Marka jak wierny portret realnego człowieka. „The Social Network” posługuje się rzeczywistymi nazwiskami i wydarzeniami, ale opowiada fabularną, udramatyzowaną wersję ich relacji. W tej wersji najważniejszy jest nie dosłowny przebieg każdego sporu, lecz emocjonalny paradoks sukcesu.

Mark buduje coś, co rośnie w zawrotnym tempie. Liczba użytkowników staje się coraz większa, możliwości biznesowe przyciągają nowych ludzi, a dawny pomysł z akademika nabiera światowej skali. Każdy kolejny próg powinien być okazją do wspólnej radości.

Zamiast tego sukces stopniowo oddala bohatera od tych, którzy byli przy nim na początku.

Eduardo Saverin nie jest w filmie jedynie wspólnikiem dostarczającym kapitał. Reprezentuje więź, która mogłaby istnieć niezależnie od wyceny firmy. Kiedy ich relacja zaczyna rozpadać się pod ciężarem interesów, zaskakuje nie tylko brutalność biznesowej gry. Boli to, że obaj rozmawiają coraz bardziej językiem prawników, a coraz mniej jak dawni przyjaciele.

Nie jest łatwo określić moment, w którym zaufanie zamienia się w listę udziałów i podpisów.

Sean Parker wnosi do tej historii inny rodzaj uwodzenia. Wie, jak opowiedzieć Markowi o wielkości, która czeka tuż za rogiem. W jego obecności projekt przestaje być jedynie ciekawą usługą. Staje się obietnicą znaczenia, pozycji i nieśmiertelności zapisanej w historii technologii.

To marzenie potrafi być znacznie silniejsze niż zwykła chęć zdobycia pieniędzy. Przecież nie chodzi wyłącznie o to, by mieć więcej. Chodzi o to, by inni już nigdy nie mogli potraktować nas jak kogoś nieważnego.

Film sugeruje, jak samotny może być taki cel.

Trent Reznor i Atticus Ross otaczają historię muzyką chłodną, pełną pulsujących, elektronicznych napięć. Kamera Finchera pokazuje eleganckie wnętrza, jasne ekrany i ciemne pomieszczenia, w których ludzie pracują nad przyszłością społeczeństwa. Wszystko wygląda nowocześnie, a emocje są zaskakująco stare: zazdrość, urażona duma, głód uznania, strach przed odrzuceniem.

Technologia zmienia formę tych uczuć, ale ich nie usuwa.

W finale filmowy Mark siedzi przed ekranem i odświeża stronę, czekając na odpowiedź od osoby, która kiedyś była dla niego ważna. Ten gest ma siłę większą niż wszystkie prezentowane wcześniej statystyki wzrostu. Przez dwie godziny obserwowaliśmy, jak powstaje sieć zdolna pomieścić ogromną liczbę znajomości. Teraz jeden człowiek czeka na jedną prostą odpowiedź.

Nie potrafi wymusić jej ani kodem, ani pieniędzmi, ani rozmową z prawnikami.

To znakomity finał opowieści, która mogłaby skończyć się triumfalnym obrazem globalnego przedsiębiorstwa. Fincher wybiera zamiast niego gest niemal dziecinny: sprawdzenie, czy ktoś nas zaakceptował.

„The Social Network” nie dowodzi, że internet niszczy przyjaźń. W rzeczywistości technologia może budować i podtrzymywać więzi, które bez niej nie miałyby szansy przetrwać. Film mówi raczej o złudzeniu, że można zastąpić najtrudniejsze elementy bliskości ich łatwiej mierzalnymi odpowiednikami.

Przyjaciół można policzyć. Zaufania — nie.

Największy sukces Marka mierzy się milionami użytkowników. Jego największa tęsknota nadal mieści się w jednym niezaakceptowanym zaproszeniu.

I może dlatego film o powstaniu internetowego giganta kończy się pytaniem tak starym jak wszystkie ludzkie historie: czy ktoś naprawdę chce być obok nas?