Sound of Metal (2019) – Cisza, której nie trzeba naprawiać

Ruben słyszy coraz mniej. Najpierw przerywane dźwięki, potem zniekształcenia i niemal niemożliwa do zniesienia niepewność. Jeszcze niedawno jego życie było wypełnione perkusją, trasami koncertowymi i wspólnymi występami z Lou. Teraz nawet rozmowa może stać się wysiłkiem.

Darius Marder w „Sound of Metal” nie próbuje opowiedzieć po prostu o muzyku, który stracił słuch. Jego film dotyczy człowieka tracącego dotychczasowy sposób organizowania całej codzienności.

Ruben reaguje lękiem i pragnieniem natychmiastowego rozwiązania. Chce wrócić do koncertowania, odzyskać dawną relację z dźwiękiem i zamknąć nową sytuację w granicach przejściowej przeszkody.

Warto odróżnić jego zrozumiałe cierpienie od założenia, że życie bez słuchu jest pozbawione wartości.

Ruben trafia do społeczności osób Głuchych, prowadzonej przez Joego. Poznaje język migowy i rytm życia, który nie jest nieudanym naśladownictwem świata słyszących. Ludzie w tej wspólnocie rozmawiają, uczą się, żartują i tworzą więzi na własnych zasadach.

Joe nie proponuje Rubenowi cudownego uzdrowienia. Proponuje mu doświadczenie obecności w świecie, w którym nie trzeba stale marzyć o powrocie do stanu sprzed utraty słuchu.

To bardzo trudna propozycja dla człowieka przekonanego, że wszystkie ważne rzeczy znajdują się wyłącznie za jego plecami.

Film ukazuje także doświadczenie Rubena związane z wcześniejszym uzależnieniem i zdrowieniem. Jego potrzeba natychmiastowego działania, odzyskania kontroli i uniknięcia bezradności ma w tym kontekście dodatkowe znaczenie. Nie należy jednak przedstawiać utraty słuchu jako prostej konsekwencji uzależnienia ani używać jednej biografii do wyjaśniania wszystkich zachowań osób z podobną historią.

Ruben decyduje się na implanty ślimakowe. Dla części ludzi są one ważnym narzędziem medycznym, ale nie przywracają słuchu w sposób identyczny z naturalnym doświadczeniem dźwięku. Film pokazuje subiektywne trudności bohatera w przystosowaniu się do nowego brzmienia. Nie jest instrukcją dotyczącą leczenia ani wyrokiem na samą technologię.

Najważniejszy konflikt dotyczy oczekiwań Rubena wobec niej. Marzył o urządzeniu, które pozwoli odtworzyć dawną tożsamość tak, jak wymienia się zepsuty element sprzętu. Tymczasem nowa sytuacja wymaga od niego znacznie więcej niż technicznej decyzji.

Jego spotkanie z Lou również nie zamienia się w przewidywalny powrót do dawnego związku. Oboje zmienili się w czasie rozłąki. Miłość i wspólna historia nie gwarantują, że każda przyszła droga musi nadal być wspólna.

W finałowej scenie Ruben siedzi na zewnątrz, słysząc przez implanty zniekształcony hałas otoczenia. W pewnym momencie zdejmuje procesory i pozostaje w ciszy.

Można byłoby potraktować tę chwilę jako porażkę całej wcześniejszej walki. A jednak twarz bohatera sugeruje coś subtelniejszego: być może nie każda sekunda musi być podporządkowana poprawianiu własnego doświadczenia.

Film nie przekonuje, że słuch jest nieważny. Pokazuje, że wartość człowieka nie zależy od odzyskania dokładnie takiego życia, jakie prowadził wcześniej.

Ruben nie otrzymuje łatwego happy endu. Na moment przestaje jednak walczyć z samym faktem, że jego świat brzmi inaczej.