The Florida Project (2017) – Wakacje, na które nikogo nie stać

Uwaga: esej omawia sytuację Halley i Moonee oraz finał filmu.

Wokół Disney Worldu wszystko obiecuje spełnienie marzeń. Budynki mienią się kolorami, reklamy zachęcają do rodzinnej przygody, a ulice prowadzą w stronę świata zaprojektowanego tak, aby przez chwilę zapomnieć o codziennych trudnościach.

Kilka kilometrów dalej Moonee mieszka z matką w niedrogim motelu o nazwie Magic Castle.

Sean Baker w „The Florida Project” wykorzystuje tę bliskość dwóch światów z niezwykłą precyzją. Dla turystów okolica jest przystankiem przed wymarzonym urlopem. Dla Moonee to codzienność, w której trzeba znaleźć sposób na kolejny dzień.

Najbardziej gorzką granicą w filmie nie jest mur oddzielający biednych od bogatych. Jest nią sytuacja, w której ludzie mijają się na tej samej ulicy, ale mają zupełnie inne możliwości.

Moonee ma sześć lat. Biega z rówieśnikami, wymyśla zabawy, rozpoznaje interesujące miejsca i przeżywa drobne przygody. Jej spojrzenie nadaje otoczeniu intensywność, której dorośli często nie potrafią już dostrzec.

Dziecięca radość jest prawdziwa. Nie oznacza jednak, że sytuacja dziewczynki jest bezpieczna.

Jej matka Halley zmaga się z brakiem pieniędzy, ograniczonymi możliwościami zarobkowania i coraz bardziej ryzykownymi sposobami zdobywania środków na utrzymanie. Potrafi być wobec córki czuła, ale podejmuje również decyzje narażające obie na poważne konsekwencje.

Film nie wymaga od widza, by uznał ją za idealną matkę albo za człowieka całkowicie pozbawionego troski. Pokazuje, że odpowiedzialność za dziecko istnieje także w świecie, który bardzo utrudnia jej realizację.

Bobby, zarządca motelu, staje się ważnym dorosłym w otoczeniu dzieci. Pilnuje porządku, reaguje na zagrożenia i próbuje zapewnić mieszkańcom względne bezpieczeństwo. Jego pomoc ma jednak wyraźne granice. Nie ma środków ani uprawnień, które pozwoliłyby usunąć przyczyny biedy lokatorów.

Drobna przyzwoitość nie zastępuje stabilnego mieszkania i społecznego wsparcia.

To istotne, bo kino bardzo lubi historie, w których jedno dobre serce wystarcza, żeby rozwiązać strukturalny problem. Baker pokazuje dobroć Bobby'ego, nie zmieniając go w cudotwórcę.

Moonee tymczasem widzi świat z perspektywy zabawy. Jej dzieciństwo nie jest pozbawione kolorów tylko dlatego, że dziewczynka nie ma dostępu do luksusu. W tym spojrzeniu tkwi czułość filmu, ale również jego etyczne ryzyko: widz łatwo mógłby uznać, że skoro dziewczynka się uśmiecha, nie potrzebuje niczego więcej.

Baker nie pozwala na tak wygodną interpretację.

Wraz z pogarszaniem się sytuacji Halley zagrożenie dla bezpieczeństwa Moonee staje się coraz wyraźniejsze. Dziecko nie może samodzielnie wybrać bezpiecznego domu ani sprawić, że dorosłe problemy finansowe znikną dzięki pomysłowej zabawie.

Finał przynosi nagłą zmianę sposobu filmowania. Moonee i jej przyjaciółka uciekają w stronę bajkowej przestrzeni parku rozrywki. Sekwencję można odczytać jako fantazję albo desperacką próbę zachowania świata, nad którym dzieci mają coraz mniej kontroli.

Nie jest to proste rozwiązanie problemów dziewczynki.

„The Florida Project” przypomina, że dziecko może przeżywać autentyczną radość w trudnych warunkach, ale ta radość nigdy nie powinna być argumentem, że nie potrzebuje ochrony.

Bajkowy zamek stoi tak blisko. Żadna magia nie daje jednak Moonee pewności, gdzie będzie mogła bezpiecznie zasnąć następnego wieczoru.