Toy Story (1995) – Co zostaje z nas, kiedy nie jesteśmy już ulubieni?

Woody zna swoje miejsce. Na łóżku Andy’ego jest najważniejszą zabawką, przywódcą pozostałych i bohaterem dziecięcych przygód. Ma świadomość, że można na nim polegać. Wszystko w jego świecie opiera się na przekonaniu, że jeśli dobrze wypełnia swoją rolę, nikt nie zakwestionuje jego pozycji.

A potem przychodzi prezent urodzinowy.

Buzz Astral (w oryginale Buzz Lightyear) jest nowy, błyszczący i wyposażony w funkcje, o których stary kowboj mógłby tylko marzyć. Andy natychmiast się nim zachwyca. Woody nie traci przecież nagle wszystkich swoich umiejętności ani wspomnień. Traci coś bardziej nieuchwytnego: pewność, że nadal jest niezastąpiony.

To wyjątkowo dorosły konflikt ukryty w filmie o zabawkach.

Czasem zazdrościmy komuś nie tego, co posiada, lecz miejsca, które przestaje być nasze.

Pixar opowiada o tym z niezwykłą lekkością. Woody usiłuje odzyskać uwagę chłopca, a jego kolejne decyzje stają się coraz bardziej nerwowe. Nie jest z natury okrutny. Wiele razy pokazał, że potrafi troszczyć się o przyjaciół. Ale strach przed utratą pozycji powoli zmienia sposób, w jaki patrzy na Buzza.

Nie widzi w nim jeszcze kogoś, kogo warto poznać. Widzi zagrożenie.

Buzz natomiast ma własny problem. Wierzy, że jest prawdziwym kosmicznym strażnikiem, a nie plastikową zabawką. Jego przekonanie jest komiczne, ponieważ widz zna prawdę od początku. Jednak kiedy bohater w końcu sam odkrywa ograniczenia swojej tożsamości, scena przestaje być zabawna.

W jednej chwili znika świat, który nadawał sens jego działaniom.

To niezwykłe, że „Toy Story” ma dwóch bohaterów z przeciwstawnymi kryzysami. Woody wie, kim jest, lecz boi się, że nikomu nie będzie już potrzebny. Buzz jest przekonany, że ma wielką misję, lecz nie wie, kim naprawdę jest. Obaj muszą znaleźć sposób, żeby ich wartość nie zależała wyłącznie od etykiety przyczepionej przez otoczenie.

Przygoda poza pokojem Andy’ego zmusza ich do współpracy. Trafiają do miejsc, w których żaden nie może liczyć na dawną pozycję. Woody nie jest już dowódcą znanej grupy. Buzz nie ma kosmicznego wsparcia. Pozostają im własne decyzje i pomoc tego drugiego.

Sid, chłopak bawiący się zabawkami w brutalny sposób, reprezentuje tu szczególny rodzaj lęku. Dla żyjących zabawek jego działania są przerażające. Warto jednak pamiętać, że Sid nie zna ich sekretu. Film konstruuje go jako antagonistę z perspektywy bohaterów, niekoniecznie jako dziecko świadomie krzywdzące istoty, o których życiu nie ma pojęcia.

Ta różnica nadaje opowieści dodatkową warstwę. Świat wygląda inaczej w zależności od tego, czy widzimy w przedmiotach coś więcej niż przedmioty.

W finałowej części podróży Buzz musi pogodzić się z nową prawdą o sobie. Wcześniej wydawało mu się, że bycie zabawką oznacza utratę wielkości. Woody pomaga mu zrozumieć, że dla Andy’ego może znaczyć bardzo dużo, nawet jeśli nie potrafi naprawdę polecieć między gwiazdy.

To nie jest pocieszenie typu „każdy jest wyjątkowy”, wypowiedziane bez powodu. Buzz odzyskuje sprawczość, gdy przestaje uważać swoje rzeczywiste ograniczenia za dowód całkowitej bezwartościowości.

Równie ważna jest przemiana Woody’ego. Nie może odzyskać dawnego spokoju przez usunięcie Buzza. Musi zaakceptować, że miłość Andy’ego nie jest przedmiotem, którego trzeba strzec przed innymi. Może być dzielona, a jednocześnie pozostać prawdziwa.

Wielu dorosłych zna taką sytuację. Nowy współpracownik, młodsze rodzeństwo, przyjaciel, który nagle ma inny krąg znajomych. Utrata wyłączności może wyglądać jak utrata relacji. „Toy Story” pokazuje, że nie musi oznaczać ani jednego, ani drugiego.

Film z 1995 roku zapisał się w historii animacji dzięki technologii. A przecież jego trwała siła ma niewiele wspólnego z technologiczną nowością trójwymiarowych obrazów.

To historia dwóch bohaterów, którzy sądzą, że aby przetrwać, muszą pokonać tego drugiego.

Najważniejsza rzecz, której Woody uczy się od Buzza, nie dotyczy latania. Dotyczy możliwości, że ktoś inny może być ważny, nie sprawiając, że stajemy się mniej warci miłości.

Kiedy w końcu wracają do Andy’ego, nie są już rywalami walczącymi o pierwsze miejsce. Są przyjaciółmi, którzy nauczyli się robić dla siebie miejsce.