W głowie się nie mieści (2015) – Smutek nie jest awarią, którą trzeba naprawić

W głowie jedenastoletniej Riley wszystko powinno działać jak dobrze zarządzana firma. Radość czuwa przy pulpicie, troska o bezpieczeństwo ma własnych specjalistów, a każdy dzień powinien przynosić przynajmniej jedną chwilę, którą warto zachować w jasnych kolorach.

Problem pojawia się wtedy, gdy życie zaczyna wymagać czegoś, czego żaden plan nie przewidział.

Rodzina Riley przeprowadza się do San Francisco. Dziewczynka zostawia za sobą znany dom, przyjaciół i lodowisko. Nowe mieszkanie nie wygląda tak, jak miało wyglądać. Szkoła okazuje się obca, a rodzice, zajęci własnymi zmartwieniami, nie zawsze zauważają, jak wielka zmiana dokonała się w jej świecie.

To rzeczy bardzo zwyczajne. W kinie familijnym można by łatwo załatwić je krótkim montażem, po którym bohaterka znajduje nowych przyjaciół i odzyskuje uśmiech. Pixar wybiera trudniejszą drogę: pokazuje, co się dzieje, gdy odzyskanie uśmiechu staje się obowiązkiem.

Radość jest cudownie energiczną postacią. Wierzy, że potrafi przywrócić porządek, jeśli tylko będzie dostatecznie szybka, pomysłowa i uparta. Kocha Riley, chce dla niej jak najlepiej, lecz z czasem widać, że myli szczęście z nieustanną pogodą ducha.

Smutek przeszkadza jej w pracy. Dotyka wspomnień i zmienia ich barwę. Nie umie obiecać, że wszystko będzie dobrze. Czasem po prostu siada i słucha.

Najważniejsze odkrycie filmu polega na tym, że właśnie ta bezradna z pozoru umiejętność może być formą pomocy.

Kiedy spotykamy Bing Bonga, wymyślonego przyjaciela z dzieciństwa Riley, trudno nie uśmiechnąć się na widok jego absurdalnej sylwetki. Zabawna postać niesie jednak jeden z najboleśniejszych wątków: historię rzeczy, z których wyrastamy i których nikt za nas nie potrafi ocalić.

Radość próbuje poprawić mu humor. Wymyśla rozwiązania, szuka natychmiastowej drogi do kolejnej przygody. Smutek siada obok i pozwala mu opowiedzieć, za czym tęskni. Po raz pierwszy nie chodzi o to, by odsunąć ból, lecz by zrobić mu miejsce.

Wiele osób potrzebuje lat, żeby nauczyć się podobnej reakcji na cudze cierpienie.

Nie mamy obowiązku dostarczać wszystkim wokół dobrego nastroju. Czasem wystarczy nie odwracać wzroku, kiedy ktoś mówi o stracie. Nie każda łza jest prośbą o radę. Nie każda trudna emocja wymaga natychmiastowej zamiany w zadanie do wykonania.

To właśnie dlatego „W głowie się nie mieści” jest filmem również dla dorosłych. Dziecko może zobaczyć w nim zabawną mapę uczuć. Rodzic — przypomnienie, jak łatwo przez nieuwagę poprosić dziecko, żeby było dzielne, kiedy tak naprawdę powinno usłyszeć, że ma prawo być smutne.

Riley próbuje spełnić oczekiwania otoczenia. Widzi, że mama i tata zmagają się ze zmianą, więc nie chce dokładać im problemów. Powoli oddala się od nich nie dlatego, że przestaje ich kochać, ale dlatego, że nie wie, jak pokazać uczucia, które wydają się nie pasować do rodzinnej opowieści o nowym początku.

To dobrze znany rodzaj samotności: siedzieć przy stole z najbliższymi i jednocześnie mieć poczucie, że prawdziwa rozmowa tylko wszystko skomplikuje.

Wewnętrzna podróż Radości i Smutku jest pełna fantastycznych pomysłów, ale najważniejszy z nich wydaje się prosty: wspomnienia nie muszą należeć do jednej emocji. Szczęśliwa chwila może z czasem stać się źródłem tęsknoty. Smutne wydarzenie może prowadzić do bliskości, której wcześniej nie było. Nasze życie nie jest katalogiem plików oznaczonych wyłącznie jednym kolorem.

Część dziecięcych wyobrażeń znika. Niektóre miejsca pozostają wyłącznie w pamięci. Żaden optymizm tego nie cofnie.

Dlatego finał, w którym Riley wreszcie mówi rodzicom o swoim bólu, ma większą siłę niż najbardziej kolorowe sekwencje jej wewnętrznego świata. Dziewczynka nie rozwiązuje wszystkich problemów. Nadal tęskni. Nadal będzie musiała odnaleźć się w nowej szkole i mieście.

Ale nie musi już przeżywać tego w samotności.

Rodzice mogą ją objąć, ponieważ dowiedzieli się, czego naprawdę potrzebuje. Jej smutek nie rozbił rodziny. Pozwolił na nowo doświadczyć bliskości.

„W głowie się nie mieści” nie głosi, że wszystkie emocje są przyjemne ani że powinniśmy zawsze poddawać się każdemu impulsowi. Pokazuje raczej, że uczucia niosą informacje, których nie warto zagłuszać wyłącznie dlatego, że bywają niewygodne.

Smutek nie jest przeciwnikiem Radości. Bywa jej najważniejszym sprzymierzeńcem.

To piękna myśl w filmie, w którym najbardziej wzruszająca scena nie wymaga wielkiego odkrycia ani magicznego zaklęcia. Wystarczy dziewczynka, która wreszcie może powiedzieć rodzicom, że tęskni za domem.