W pogoni za szczęściem (2006) – Między wytrwałością a prawem do bezpiecznego jutra

„W pogoni za szczęściem” (2006) – Między wytrwałością a prawem do bezpiecznego jutra

Uwaga: esej zdradza najważniejsze wydarzenia i zakończenie filmu. Historia została zainspirowana życiem Chrisa Gardnera, ale przedstawia fabularną wersję zdarzeń.

Chris Gardner biegnie przez miasto w garniturze, który coraz mniej przypomina ubranie człowieka spokojnie zmierzającego do pracy. Ma na głowie rachunki, niepewny dochód, problemy mieszkaniowe i odpowiedzialność za małego syna. W każdej kolejnej rozmowie musi sprawiać wrażenie, że wszystko jest pod kontrolą.

A przecież nie jest.

Gabriele Muccino nakręcił film, który można oglądać jako pochwałę wytrwałości. Chris próbuje zdobyć pracę w branży finansowej, przechodzi przez bezpłatny staż i mimo ogromnych trudności nie rezygnuje z nadziei na lepszą przyszłość. Will Smith gra go z determinacją, której trudno nie podziwiać.

Ale historia ma również drugą, mniej wygodną stronę.

Co mówi o świecie sytuacja, w której człowiek musi dokonać rzeczy niemal nadzwyczajnej, żeby zapewnić dziecku zwyczajnie bezpieczne miejsce do spania?

Chris sprzedaje urządzenia medyczne, które nie przynoszą mu wystarczającego dochodu. Związek z Lindą rozpada się pod ciężarem kłopotów. Później zostaje jedynym opiekunem syna i coraz bardziej odczuwa brak stabilnego mieszkania. Każda strata uruchamia kolejne problemy: brak pieniędzy utrudnia znalezienie spokojnego miejsca, brak miejsca utrudnia pracę, a trudności w pracy zwiększają ryzyko kolejnej straty.

Film pokazuje ten łańcuch bez potrzeby wielkich teoretycznych wyjaśnień.

Szczególnie przejmujące są chwile, w których Chris musi chronić syna przed własną rozpaczą. Wymyśla zabawę w miejscu, które nie powinno być niczyją sypialnią. Próbuje sprawić, by dziecko widziało przygodę tam, gdzie dorosły widzi upokorzenie i zagrożenie.

To rodzaj opieki budzący ogromną czułość, ale zarazem gniew wobec okoliczności, które ją wymuszają.

Nie należy z tego wyciągać wniosku, że dzieci potrzebują wyłącznie silnego, nieustępliwego rodzica. Potrzebują także bezpieczeństwa, jedzenia, stabilnego środowiska i ludzi mogących pomóc opiekunom. Żadna osobista determinacja nie zastępuje wszystkich tych rzeczy.

Film bywa oglądany jako dowód, że ciężka praca zawsze wystarcza do poprawienia własnej sytuacji. To zbyt prosta interpretacja. Chris ma rzeczywiste umiejętności i działa z niezwykłym uporem, ale jego droga zależy też od okoliczności, wyborów innych ludzi i możliwości, do których nie każdy ma równy dostęp.

Samo to, że znamy jedną historię sukcesu, nie daje prawa do oceniania wszystkich pozostałych osób zmagających się z ubóstwem.

Warto też dostrzec postać Lindy bez automatycznego osądzania jej przez pryzmat decyzji Chrisa. Relacje rozpadają się pod wpływem presji, o której nie zawsze da się opowiedzieć z jednej perspektywy. Film skupia się na bohaterze i synu, przez co doświadczenie Lindy pozostaje mniej rozwinięte. Nie powinno to oznaczać, że wszystkie konsekwencje rodzinnego kryzysu można przypisać prostemu podziałowi na osobę wytrwałą i tę, która odeszła.

Największą siłą filmu pozostaje więź Chrisa z synem Christopherem. Ich codzienność jest pełna niewygód, ale również drobnych chwil zwyczajnej bliskości. Ojciec stara się nie wpajać dziecku przekonania, że trudna sytuacja ma świadczyć o jego wartości. W jednej ze scen zachęca je, by nie pozwalało innym zbyt łatwo ograniczać swoich marzeń.

To piękna rada, choć sam film pokazuje, że marzenia potrzebują czegoś więcej niż słów.

Kiedy Chris otrzymuje ofertę pracy, jego reakcja nie przypomina triumfu człowieka, który pokonał wszystkich przeciwników. To raczej chwila olbrzymiej ulgi. Może wreszcie choć na kilka sekund przestać przewidywać następną katastrofę. Nie ma gwarancji, że życie stanie się proste, ale pojawia się realna możliwość budowania stabilności.

Ten finał wzrusza, ponieważ widzieliśmy cenę wcześniejszych dni. Nie powinien jednak przesłonić tych, którzy podobną pracę wykonują równie wytrwale, a nie dostają takiej szansy.

Film „W pogoni za szczęściem” jest silniejszy jako opowieść o miłości rodzica niż jako uniwersalna instrukcja osiągania sukcesu. Pokazuje, że w świecie pełnym rachunków i niepewności można nadal troszczyć się o drugą osobę, a jednocześnie potrzebować pomocy zamiast kolejnego wezwania do większego wysiłku.

Wytrwałość Chrisa zasługuje na podziw. Świat, który żąda tak wysokiej ceny za podstawowe bezpieczeństwo dziecka, zasługuje również na krytyczne pytania.

Najważniejszą nagrodą nie jest tu prestiż stanowiska. Jest nią szansa, że następnego poranka ojciec nie będzie musiał zastanawiać się, gdzie jego syn zaśnie wieczorem.