Wieloryb (2022) – Człowiek, którego nie widać za ekranem

Charlie uczy pisania przez internet. Słyszy studentów i czyta ich teksty, ale nie włącza kamery. Dzięki temu może zachować kontrolę nad tym, jaką część własnego życia pokazuje światu.

Jego mieszkanie staje się zarówno miejscem pracy, jak i przestrzenią coraz większej izolacji. Charlie żyje z ciężkimi problemami zdrowotnymi związanymi z otyłością. Jego przyjaciółka Liz próbuje zapewnić mu opiekę i zachęca do skorzystania z pomocy medycznej, lecz napotyka ograniczenia wynikające z decyzji bohatera i jego lęków.

Darren Aronofsky w „Wielorybie” tworzy historię człowieka, który potrafi rozpoznać piękno cudzych słów, ale bardzo trudno mu przyjąć, że własne życie nadal może mieć wartość.

Nie można naprawdę pomóc drugiej osobie, jeśli sprowadzamy ją do diagnozy, rozmiaru ciała albo błędów popełnionych w przeszłości.

Charlie jest nauczycielem akademickiego pisania. Zachęca studentów do pisania szczerze, bez chowania się za bezpiecznymi sformułowaniami. Ta zawodowa pasja ma dla niego szczególne znaczenie: wierzy, że człowiek może wyrazić prawdę o sobie, nawet kiedy inne sposoby kontaktu wydają się niemożliwe.

Jednocześnie jego własne relacje pozostają skomplikowane.

Przed laty opuścił rodzinę, aby związać się z mężczyzną, którego kochał. Po śmierci partnera doświadczył głębokiej straty i coraz bardziej wycofywał się z życia. Jego przeszłość obejmuje rzeczywiste uczucia, ale także konsekwencje decyzji, które zraniły bliskich.

Nie trzeba uznawać jednej części historii za jedyną prawdziwą, aby potraktować Charliego z godnością.

Gdy próbuje odbudować relację z nastoletnią córką Ellie, jego pragnienie pojednania spotyka się z gniewem dziewczyny. Ellie nie musi natychmiast wybaczyć ojcu tylko dlatego, że jest ciężko chory. Przez lata doświadczała jego nieobecności i ma prawo do własnej wersji rodzinnej historii.

Charlie z kolei tak bardzo pragnie zobaczyć w córce dobro, że momentami ignoruje jej zachowania krzywdzące innych. Miłość i odpowiedzialność nie są tym samym, co zapewnianie, że każda decyzja bliskiej osoby jest słuszna.

W filmie powraca szkolny esej Ellie o „Moby Dicku”. Charlie traktuje go jako przykład szczerego pisania, pozbawionego literackiej pozy. Esej nie rozwiązuje wszystkich konfliktów rodziny, ale pozwala bohaterowi nazwać pragnienie, aby ktoś zobaczył w nim coś więcej niż człowieka stojącego wobec śmierci.

Forma filmu bywa celowo klaustrofobiczna. Przebywamy niemal stale w jednym mieszkaniu, w którym każdy ruch może wymagać wysiłku. Trzeba jednak zachować ostrożność w interpretacji: filmowa dramatyzacja skrajnego stanu zdrowia jednej postaci nie stanowi uniwersalnego obrazu wszystkich osób z otyłością. Nie należy też traktować zachowań bohatera jako prostego dowodu braku silnej woli.

Aronofsky skupia się na niezwykle trudnym doświadczeniu konkretnego człowieka.

Relacja Charliego z Liz pozostaje ważna, bo jej troska obejmuje zarówno ciepło, jak i gniew. Przyjaciółka nie musi akceptować każdej odmowy leczenia, żeby nadal go kochać. Równocześnie nie jest w stanie przejąć pełnej kontroli nad jego decyzjami.

W finałowych scenach Charlie próbuje zbliżyć się do Ellie i stanąć wobec niej bez wcześniejszych sposobów ukrywania się. Obraz nabiera symbolicznego charakteru; nie trzeba odczytywać go jako dosłownego zapisu medycznego.

„Wieloryb” pyta, czy człowiek może jeszcze uwierzyć we własną wartość, kiedy zdążył już przekonać samego siebie, że wszystkie najważniejsze relacje bezpowrotnie zniszczył.

Kamera internetowa pozostawała wyłączona nie dlatego, że Charlie nie miał nic do pokazania. Bał się, że inni zobaczą jedynie to, czego sam nie potrafił sobie wybaczyć.