Zakochany Szekspir (1998) – Opowieść, która nie mogła zakończyć się szczęśliwie

William Shakespeare ma problem, który nie kojarzy się z obrazem największego dramaturga angielskiego renesansu: nie potrafi napisać sztuki, na którą czekają inni. Terminy się zbliżają, teatr potrzebuje nowego przedstawienia, a pomysły nie układają się w historię.

John Madden w „Zakochanym Szekspirze” pokazuje twórcę nie jako pomnikowego geniusza, lecz jako człowieka zależnego od pieniędzy, nastroju, przypadkowych spotkań i uczuć, których nie potrafi przewidzieć.

Wielka sztuka nie musi rodzić się z życia człowieka, który wszystko doskonale rozumie. Czasami powstaje właśnie wtedy, gdy ktoś próbuje zrozumieć własny chaos.

Will poznaje Violę de Lesseps, młodą kobietę pragnącą grać w teatrze. W epoce przedstawionej w filmie kobiety nie mogą występować na profesjonalnej scenie, więc Viola przebiera się za mężczyznę, aby uczestniczyć w próbach.

Ta sytuacja tworzy komedię pomyłek, ale jej znaczenie jest znacznie większe.

Viola nie chce jedynie być obiektem podziwu sławnego poety. Pragnie aktywnie uczestniczyć w sztuce, która ją fascynuje. Ma własną wyobraźnię, talent i ambicję, a ograniczenia społeczne nie dają jej możliwości ich swobodnej realizacji.

Will odkrywa w niej osobę zdolną pomóc mu spojrzeć na teatr inaczej. Ich relacja rozwija się wśród prób, tekstów i improwizowanych sytuacji. Granica między życiem a sceną zaczyna się zacierać.

Film świadomie wykorzystuje podobieństwa do „Romea i Julii”. Uczucie bohaterów istnieje w świecie, gdzie o małżeństwie, pozycji społecznej i przyszłości mogą decydować ludzie mający większą władzę.

Nie wszystkie ograniczenia dają się pokonać siłą talentu.

Viola ma zostać żoną innego mężczyzny, zgodnie z decyzjami podejmowanymi w jej otoczeniu. To nie jest tylko romantyczna przeszkoda potrzebna do zbudowania wzruszającego finału. Pokazuje, jak niewielką kontrolę nad własnym życiem może mieć ktoś, kogo społeczeństwo uznaje za część rodzinnego kontraktu.

Ważne jest również to, że teatr w filmie nie powstaje dzięki jednemu człowiekowi siedzącemu samotnie przy biurku. Aktorzy, właściciele sceny, pomocnicy i publiczność współtworzą przedstawienie, którego sens kształtuje się podczas prób.

Shakespeare ma niezwykły dar słowa, ale potrzebuje innych ludzi, żeby jego opowieść stała się żywym doświadczeniem.

To pozwala zobaczyć sztukę jako rodzaj wspólnotowego wysiłku, choć oficjalna historia najczęściej zapamiętuje nazwisko autora.

W finale miłość Willa i Violi nie znajduje możliwości spokojnego, wspólnego życia. Rozstanie pozostaje bolesne, ale staje się również częścią nowej historii, którą twórca potrafi opowiedzieć.

Nie należy przez to romantyzować cierpienia jako koniecznego warunku dobrego dzieła. Ludzie mogą tworzyć wartościową sztukę bez przeżywania wielkiej tragedii. Film używa jednak fikcyjnego romansu do pokazania, że twórczość potrafi nadawać znaczenie doświadczeniom, których nie możemy już zmienić.

Ta fantazja nie jest wierną biografią Williama Shakespeare'a. Nie ma podstaw, by traktować przedstawiony romans jako historyczne źródło powstania jego sztuk.

Jej sens jest czysto artystyczny.

„Zakochany Szekspir” przypomina, że opowieści pozwalają nam zachować nie tylko rzeczy, które się wydarzyły, ale także możliwości, których życie nigdy nie zdołało spełnić.

Viola odjeżdża, a teatr przygotowuje kolejne przedstawienie. Miłość nie zostaje ocalona przed rozstaniem. Jej ślad może jednak przetrwać w słowach, które ktoś wypowie ze sceny wiele lat później.